(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)
Oldenburg (1930)
Z Wiki.Meteoritica.pl
m (→Rozpadł się tuż nad ziemią) |
(→Mapy) |
||
| (Nie pokazano 9 wersji pomiędzy niniejszymi.) | |||
| Linia 17: | Linia 17: | ||
| masa = 16,57 kg | | masa = 16,57 kg | ||
| cechy = w zasadzie jeden okaz, który rozpadł się tuż nad ziemią na dwa fragmenty | | cechy = w zasadzie jeden okaz, który rozpadł się tuż nad ziemią na dwa fragmenty | ||
| - | | synonimy = w NHM Cat: '''Beverbruch''', '''Beverbrück''' | + | | synonimy = w NHM Cat: '''Beverbruch''', '''Beverbrück'''; Bissel |
}} | }} | ||
10 września 1930 roku o godzinie 14:15 mieszkańcy okolic '''Oldenburga''' usłyszeli potężny huk, a następnie świst i drugi wybuch. Meteoroid rozpadł się w atmosferze na co najmniej dwa fragmenty. Dwa największe fragmenty spadły w odległości około 4,4 km od siebie: | 10 września 1930 roku o godzinie 14:15 mieszkańcy okolic '''Oldenburga''' usłyszeli potężny huk, a następnie świst i drugi wybuch. Meteoroid rozpadł się w atmosferze na co najmniej dwa fragmenty. Dwa największe fragmenty spadły w odległości około 4,4 km od siebie: | ||
* okaz '''Bissel''' – 4,84 kg, | * okaz '''Bissel''' – 4,84 kg, | ||
* okaz '''Beverbruch''' – 11,73 kg. | * okaz '''Beverbruch''' – 11,73 kg. | ||
| - | Oba okazy zostały odnalezione niemal natychmiast po spadku. Pasterz '''Clemens Bley''' znajdował się zaledwie około 19 m od miejsca uderzenia fragmentu Beverbruch. W drugim miejscu rolnik '''Johann Schnieders''', jadący rowerem z Halenhorst do Bissel, wraz z '''Ernstem Grotelüschenem''' wykopał z krateru o głębokości około 35 cm fragment ważący 4,84 kg. Fragment '''Beverbruch''' wydobyto z głębokości około 50 cm. | + | Oba okazy zostały odnalezione niemal natychmiast po spadku. Pasterz '''Clemens Bley''' znajdował się zaledwie około 19 m od miejsca uderzenia fragmentu Beverbruch. W drugim miejscu rolnik '''Johann Schnieders''', jadący rowerem z Halenhorst do Bissel, wraz z '''Ernstem Grotelüschenem''' wykopał z krateru o głębokości około 35 cm fragment (Bissel) ważący 4,84 kg. Fragment '''Beverbruch''' wydobyto z głębokości około 50 cm. |
| - | Oba fragmenty miały czarną skorupę obtopieniową i świeże, jasnoszare powierzchnie przełamu, które dokładnie do siebie pasowały! Na tej podstawie ustalono, że rozpad głównego meteoroidu nastąpił dopiero w fazie ciemnej, a nie na dużej wysokości. Analiza relacji świadków sugeruje rozpad około 4,1 km nad miejscowością Döhlen. | + | Oba fragmenty miały czarną skorupę obtopieniową i świeże, jasnoszare powierzchnie przełamu, które dokładnie do siebie pasowały! Na tej podstawie ustalono, że rozpad głównego meteoroidu nastąpił dopiero w fazie ciemnej, a nie na dużej wysokości. Analiza relacji świadków sugeruje rozpad około 4,1 km nad miejscowością '''Döhlen'''. |
'''Meteoryt został sklasyfikowany jako chondryt zwyczajny L6, o łącznej wadze 16,57 kg.''' | '''Meteoryt został sklasyfikowany jako chondryt zwyczajny L6, o łącznej wadze 16,57 kg.''' | ||
| Linia 30: | Linia 30: | ||
Kilka kilometrów na północ od miejsca spadku okazów '''Bissel'''/'''Beverbruch''', w 1948 roku znaleziono inny chondryt zwyczajny L6 '''[[Benthullen]]'''! Badacze wykluczają jednak, by były to okazy z tego samego spadku (Ramdohr et al. 1974)! | Kilka kilometrów na północ od miejsca spadku okazów '''Bissel'''/'''Beverbruch''', w 1948 roku znaleziono inny chondryt zwyczajny L6 '''[[Benthullen]]'''! Badacze wykluczają jednak, by były to okazy z tego samego spadku (Ramdohr et al. 1974)! | ||
| + | == Losy okazów == | ||
| - | + | Oba fragmenty – '''Beverbruch''' i '''Bissel''' – kupił '''Konrad Meyer''', nauczyciel z Nikolausdorfu. Przekazał je do ''Museumsdorf Cloppenburg''. Beverbruch pozostawiono tam jako depozyt długoterminowy (''Dauerleihgabe''), natomiast okaz Bissel był przeznaczony do sprzedaży (Buttel-Reepen 1930). | |
| + | |||
| + | === Beverbruch === | ||
| + | |||
| + | W 1995 roku spadkobierczyni Meyera, '''Dorothea Meyer''', odnalazła dokument dotyczący depozytu i po odzyskaniu okazu wystawiła go na sprzedaż (za kwotę 48000 DM?!). Próbowano wówczas zdobyć środki, aby pozostawić go w zbiorach muzealnych, ale ostatecznie został sprzedany prywatnemu nabywcy. Jego obecna lokalizacja nie jest publicznie znana (portal JGR-Apolda). | ||
| + | |||
| + | (Za Gehler et al. 2025): Po tym, jak oba fragmenty przetrwały II wojnę światową i kolejne pięć dekad bez szwanku w Cloppenburgu, miejsce pobytu meteorytu z Beverbruch pozostawało zagadką dla społeczności mineralogów przez ponad dekadę po jego sprzedaży. Trwało to aż do nawiązania kontaktu z obecnym właścicielem za pośrednictwem Christopha i Johannesa Keilmannów, organizatorów Monachijskiej Wystawy Minerałów. W 2012 roku właściciel zgodził się pożyczyć na pewien czas swój cenny obiekt, umożliwiając publiczną ekspozycję meteorytu na Beverbruch podczas obchodów 175. rocznicy powstania miejscowości. Bezpiecznie zabezpieczony pod szklaną kopułą, meteoryt został również przeniesiony w paradzie, która odbyła się tam 8 lipca 2012 roku. Było to również w dużej mierze zasługą {{Txt2Img|Oldenburg_(1930)_(Gehler_2015)-fig33.jpg|Dietera i Gabriele Heinleinów z Augsburga}}<ref name="Heinlein">'''Dieter Heinlein''' – niemiecki poszukiwacz i badacz meteorytów; czołowa postać niemieckiej meteorytyki</ref>, pod których opieką meteoryt pozostał podczas krótkiego powrotu. | ||
| + | |||
| + | === Bissel === | ||
| + | |||
| + | Około 2000/2001 roku fragment Bissel został wypożyczony z ''Museumsdorf Cloppenburg'' do ''Landesmuseum Natur und Mensch'' w Oldenburgu na wystawę. Po zakończeniu wystawy nie wrócił już do ''Museumsdorf Cloppenburg''. Muzeum w Cloppenburgu twierdziło, że nie odzyskało okazu; strona oldenburska przedstawiała sprawę inaczej – ale dopiero w sierpniu 2012 roku zgłoszono jego zaginięcie! Do dziś Bissel jest uznawany za zaginiony (Wikipedia; portal JGR-Apolda). | ||
| + | |||
| + | === Czy było więcej fragmentów? === | ||
| + | |||
| + | Świadkowie w rejonie '''Lohne/Vechta''' obserwowali w tym samym czasie niezwykłą jasną zjawę. Ponieważ oba odzyskane fragmenty miały świeże powierzchnie przełamu, które do siebie pasowały, uznano, że meteoroid rozpadł się w atmosferze na więcej niż dwa kawałki. Trzeciego fragmentu jednak nigdy nie odnaleziono (Gehler et al. 2015). | ||
| + | |||
| + | == Kolekcje == | ||
| + | |||
| + | Fragmenty meteorytu Oldenburg (1930) w kolekcjach (Koblitz MetBase): | ||
| + | :{| {{Koblitz Repository}} | ||
| + | ! Zbiór !! waga fragmentów<br />(Koblitz MetBase) !! uwagi | ||
| + | |- | ||
| + | | in private possession || 11.7 kg || 'Beverbruch' | ||
| + | |- | ||
| + | | Cloppenburg, Mus. || 4.84 kg || ['Bissel']; '''zaginął!''' | ||
| + | |- | ||
| + | | Heidelberg, Max-Planck-Inst. || 23.4 g || ['Oldenburg'] | ||
| + | |- | ||
| + | | {{wielokropek}} | ||
| + | |- | ||
| + | | [[Gifhorn, Bartoschewitz Colln.]] || 4.5 g || | ||
| + | |- | ||
| + | | [[Washington, Natl. Mus. Nat. Hist.]] || 2 g || | ||
| + | |} | ||
== Lokalizacja == | == Lokalizacja == | ||
| Linia 46: | Linia 80: | ||
}} | }} | ||
{{GEIcon-PointRed}} | {{GEIcon-PointRed}} | ||
| - | (B) Benthullen, Bissel, Beverbruch, (O) Oldenburg | + | (B) Benthullen, Bissel, Beverbruch, (D) Döhlen, (L) Lohne, (O) Oldenburg, (V) Vechta |
| + | {{GEIcon-Museum}} | ||
| + | ''Museumsdorf Cloppenburg'' | ||
[L] na północy miejsce znalezienia meteorytu [[Benthullen]] | [L] na północy miejsce znalezienia meteorytu [[Benthullen]] | ||
{{GEFrame-end}} | {{GEFrame-end}} | ||
| + | Za Koblitz MetBase: „''Two stones fell, one of 4840 g at Bissel, 23 km S of Oldenburg (coordinates given), and one of 11730 g at Beverbruch, 4.4 km to the NW{{Kropek}}''” | ||
<br clear="all"/> | <br clear="all"/> | ||
| + | |||
| + | === Mapy === | ||
| + | |||
| + | Według Buttel-Reepen (1930) miejsce znalezienia okazów jest dobrze określone! | ||
| + | |||
| + | Okaz '''Bissel''':{{OCR-mistake|}} | ||
| + | {{AQuote-begin |max-width=800px}} | ||
| + | {{Wielokropek}} Die Einschlagstelle befindet sich auf dem Grundstück des Landwirts Ioh. Heinr. Cording, Bissel, Flur 7 III, Parz. 2592/22, Art. 238, und zwar gerade dort, wo auf dem Meßtischblatt 1:25000 der Flurname „Die Harre“ verzeichnet steht. Der Buchstabe D deckt genau den Fundplatz. Zieht man von diesem Punkt fast genau SO–NW eine gerade Linie, so trifft man in der Entfernung von 4387 m unmittelbar jenseits der Chaussee Garrel–Littel auf die Fundstelle vom „Stein Beverbruch“. Die Entfernung der beiden Einschlagplätze ist also geringer als die Angaben in der Tagespresse, die bis zu 20 km gehen. {{Wielokropek}} | ||
| + | {{BQuote-begin |max-width=800px}} | ||
| + | {{Wielokropek}} Miejsce uderzenia znajduje się na gruncie należącym do rolnika '''Ioh. Heinr. Cordinga w Bissel, obręb (''Flur'') 7 III, parcela 2592/22, artykuł 238''', a dokładnie w miejscu, w którym na mapie topograficznej w skali 1:25000 zaznaczona jest nazwa terenowa „Die Harre”. Litera D wskazuje dokładnie miejsce znalezienia. | ||
| + | |||
| + | Jeżeli od tego punktu poprowadzić niemal dokładnie linię w kierunku SO–NW, to w odległości 4387 m, bezpośrednio po drugiej stronie szosy Garrel–Littel, znajduje się miejsce znalezienia „kamienia Beverbruch”. | ||
| + | |||
| + | Odległość między obydwoma miejscami uderzenia jest zatem mniejsza niż podawano w prasie codziennej, gdzie sięgała ona nawet 20 km. {{Wielokropek}} | ||
| + | {{BQuote-end}} | ||
| + | |||
| + | {{AQuote-end}} | ||
| + | |||
| + | Co więcej, Buttel-Reepen (1930) prostuje wcześniejsze opisy: miejsce nie było właściwie torfowiskiem. Był to teren wrzosowiskowy, pod około 10-centymetrową warstwą ciemniejszej gleby znajdowało się około 50 cm żelazistego piasku. | ||
| + | |||
| + | Okaz '''Beverbruch''':{{OCR-mistake|}} | ||
| + | {{AQuote-begin |max-width=800px}} | ||
| + | {{Wielokropek}} Die Einschlagstelle liegt auf einem Heidegrundstück des Landwirts Ioh. Bernh. Vornhagen, Beverbruch, Flur 1 III, Parz. 27, Art. 277. Es handelt sich nicht um ein „Moor“, wenigstens ist der Absturzplatz kaum als anmoorig zu bezeichnen, da die obere, etwa 10 cm dunklere, mit Heide bestandene Schicht nur sehr geringe Moorbildung aufweist. Dann folgt etwa 50 cm tief eisenschüssiger Sand und hierauf hellerer Sand mit leichter Eisenoxydschichtung. | ||
| + | |||
| + | Die Betrachtung der, wie erwähnt, bei der ersten Besichtigung aufgenommenen photographischen Aufnahme ({{Txt2Img|Oldenburg_(1930)_(Buttel-Reepen_1930)-fig4.jpg|Abb. 4}}) ergibt, daß die angegebenen Tiefen des Einschlags (vom Finder einmal mit 1,50 m, dann mit 1,20 m, in der Presse mit 1 m und sogar mit 2 m) nicht stimmen können. Die Weite des Loches beträgt nur etwa 60 cm auf allen Seiten, vorne vielleicht 10 cm mehr. Die anscheinend viel größere Weite auf der Abbildung an der vorderen Seite ist im wesentlichen nur scheinbar und bedingt durch die größere Nähe am Apparat. Der punktierte Umriß gibt die ungefähre Größe des Meteorsteines an. | ||
| + | |||
| + | Wenn man bedenkt, daß der Stein wirklich in den soeben genannten Tiefen gelegen haben soll, so hätte beim Ausgraben ein viel größeres Loch gemacht werden müssen, um ihn herauszubekommen. Ich veranlaßte Bley bei der zweiten Besichtigung, die bereits zur Hälfte wieder zugeschüttete senkrechte Vertiefung aufs neue aufzugraben bis zur Tiefe, wo der Stein gelegen. Schon in einer Tiefe von 70 cm wurde völlig ungestörte Bodenschichtung angetroffen. Das Ausgraben geschah oben vom Rande aus, zum Hineinsteigen und dabei das Graben verrichten, wie das bei tieferer Lagerung notwendig gewesen wäre, war nach der Größe des vorhandenen Loches gar kein genügender Raum vorhanden. | ||
| + | |||
| + | Bley beobachtete von seinem Liegeplatz aus, der 19 m entfernt war, daß, wie schon erwähnt, Heidestücke und Sand etwa 1,50 m hoch beim Einschlag herausgeschleudert wurden. Hierbei ist nun folgendes in Erwägung zu ziehen. Dieser Stein fiel, wie gesagt, senkrecht herab im Gegensatz zum „Stein Bissel“, wie es übrigens sich genau so ereignete im obenerwähnten Fall [[Braunau]], wo auch das Hauptstück senkrecht fiel und das kleinere schräg. Das senkrechte Fallen erklärt sich dadurch, daß die kosmische (Weltraums-)Geschwindigkeit, die für solche Körper mit 20–70 km in der Sekunde angenommen wird), durch die schon betonten Faktoren, und besonders durch die Kompression der Luft vor sich, schon sehr bald mehr und mehr verringert wird, bis der Hemmungspunkt erreicht ist und die Anziehungskraft der Erde nunmehr den Meteoriten senkrecht herabstürzen läßt. | ||
| + | |||
| + | Das geschieht immerhin noch mit ungeheurer Wucht, so daß beim Einschlagen der Erdboden seitlich emporgeschleudert wird. In der Erde verringert sich der Falldruck natürlich außerordentlich schnell, so daß die unmittelbar unter dem Steine zusammengepreßte Erde nicht mehr herausgeworfen wird. Nehmen wir dieses Preßlager mit etwa 20 cm an, so dürfte die Ruhelage wohl bei 50 cm Tiefe erreicht worden sein. Infolgedessen konnte der Stein dann auch ohne besondere Erweiterung des Loches herausgehoben werden. {{Wielokropek}} | ||
| + | |||
| + | {{BQuote-begin |max-width=800px}} | ||
| + | {{Wielokropek}} Miejsce uderzenia znajduje się na terenie wrzosowiska należącym do rolnika '''Ioh. Bernh. Vornhagen w Beverbruch, obręb 1 III, parcela 27, artykuł 277'''. Nie chodzi tu o „torfowisko” („Moor”); przynajmniej miejsce upadku trudno określić jako podmokłe, ponieważ górna, około 10 cm ciemniejsza warstwa, porośnięta wrzosem, wykazuje jedynie bardzo niewielkie oznaki tworzenia się torfu. Następnie występuje warstwa piasku zawierającego związki żelaza, sięgająca na około 50 cm, a poniżej jaśniejszy piasek z delikatnym warstwowaniem tlenków żelaza. | ||
| + | |||
| + | Analiza fotografii wykonanej, jak wspomniano, podczas pierwszych oględzin ({{Txt2Img|Oldenburg_(1930)_(Buttel-Reepen_1930)-fig4.jpg|ryc. 4}}) wskazuje, że podawane głębokości zagłębienia po uderzeniu — przez znalazcę raz określane na 1,50 m, innym razem na 1,20 m, w prasie na 1 m, a nawet na 2 m — nie mogą być prawidłowe. Szerokość otworu wynosi zaledwie około 60 cm ze wszystkich stron, z przodu być może o 10 cm więcej. Pozornie znacznie większa szerokość widoczna na fotografii od strony przedniej jest w zasadzie tylko złudzeniem, wynikającym z większej bliskości aparatu fotograficznego. Linia przerywana przedstawia przybliżoną wielkość meteorytu. | ||
| + | |||
| + | Jeżeli weźmie się pod uwagę, że kamień rzeczywiście miał znajdować się na wspomnianych wyżej głębokościach, to podczas jego wydobywania musiałby zostać wykonany znacznie większy otwór, aby można było go wyjąć. Przy drugich oględzinach poleciłem Bleyowi ponownie rozkopać pionowe zagłębienie, które było już w połowie zasypane, aż do głębokości, na której znajdował się kamień. | ||
| + | |||
| + | Już na głębokości 70 cm stwierdzono całkowicie nienaruszone uwarstwienie gruntu. Wykopywanie odbywało się od góry, od krawędzi otworu; ze względu na rozmiary istniejącego zagłębienia nie było w nim wystarczająco dużo miejsca, aby można było do niego wejść i jednocześnie prowadzić wykopywanie — co byłoby konieczne, gdyby kamień rzeczywiście znajdował się głębiej. | ||
| + | |||
| + | Bley obserwował ze swojego miejsca leżenia, oddalonego o 19 m, że — jak już wspomniano — podczas uderzenia kawałki wrzosu i piasek zostały wyrzucone na wysokość około 1,50 m. | ||
| + | |||
| + | Należy przy tym wziąć pod uwagę następującą okoliczność. Kamień ten spadł, jak powiedziano, pionowo, w przeciwieństwie do „kamienia Bissel”. Podobnie wydarzyło się zresztą we wspomnianym wyżej przypadku [[Braunau]], gdzie również główny fragment spadł pionowo, a mniejszy — ukośnie. Pionowy spadek tłumaczy się tym, że prędkość kosmiczna (prędkość w przestrzeni kosmicznej), którą dla takich ciał przyjmuje się na poziomie 20–70 km na sekundę), pod wpływem wspomnianych już czynników, a szczególnie wskutek kompresji powietrza znajdującego się przed meteorytem, bardzo szybko zaczyna się coraz bardziej zmniejszać, aż do osiągnięcia punktu wyhamowania. Wówczas siła przyciągania Ziemi powoduje, że meteoryt spada już pionowo w dół. | ||
| + | |||
| + | Nadal odbywa się to jednak z ogromną siłą, tak że w chwili uderzenia ziemia zostaje wyrzucona na boki. W gruncie nacisk wywołany spadkiem oczywiście bardzo szybko się zmniejsza, wskutek czego ziemia bezpośrednio pod kamieniem, która została silnie sprasowana, nie zostaje już wyrzucona na zewnątrz. | ||
| + | |||
| + | Jeżeli przyjmiemy, że ta warstwa sprasowanego gruntu miała około 20 cm, to można przypuszczać, że położenie spoczynkowe kamienia zostało osiągnięte na głębokości około 50 cm. W związku z tym kamień można było następnie wydobyć bez konieczności szczególnego poszerzania otworu. {{Wielokropek}} | ||
| + | {{BQuote-end}} | ||
| + | |||
| + | {{AQuote-end}} | ||
| + | |||
| + | '''Niemiecka dokładność. 😊''' Więcej szczegółów w artykule Buttel-Reepen (1930). | ||
== Galerie == | == Galerie == | ||
| Linia 59: | Linia 149: | ||
File:Oldenburg_(1930)_(Buttel-Reepen_1930)-fig1.jpg|Fragment '''Bissel''' na pierwszym planie, fragment '''Beverbruch''' w tle | File:Oldenburg_(1930)_(Buttel-Reepen_1930)-fig1.jpg|Fragment '''Bissel''' na pierwszym planie, fragment '''Beverbruch''' w tle | ||
File:Oldenburg_(1930)_(Buttel-Reepen_1930)-fig4.jpg|Miejsce uderzenia meteorytu w Beverbruch. Linia przerywana – przybliżony rozmiar fragmentu | File:Oldenburg_(1930)_(Buttel-Reepen_1930)-fig4.jpg|Miejsce uderzenia meteorytu w Beverbruch. Linia przerywana – przybliżony rozmiar fragmentu | ||
| + | </gallery> | ||
| + | |||
| + | |||
| + | Źródło: Gehler et al. (2015) | ||
| + | <gallery caption="" widths="240px" heights="240px" perrow="3"> | ||
| + | File:Oldenburg_(1930)_(Gehler_2015)-fig33.jpg|Rodzina Heinleinów<ref name="Heinlein"></ref> z fragmentem Beverbruch podczas parady z okazji 175. rocznicy założenia Beverbruch; 8 lipca 2012 roku (zdj. prywatne) | ||
| + | File:Oldenburg_(1930)_(Gehler_2015)-fig34.jpg|Fragment Bissel w 1996 roku (zdj. J. Schlüter) | ||
</gallery> | </gallery> | ||
| Linia 83: | Linia 180: | ||
* '''Encyclopedia of Meteorites ([http://www.encyclopedia-of-meteorites.com/ EoM])''' – meteoryt [http://www.encyclopedia-of-meteorites.com/meteorite.aspx?id=18009 Oldenburg (1930)] | * '''Encyclopedia of Meteorites ([http://www.encyclopedia-of-meteorites.com/ EoM])''' – meteoryt [http://www.encyclopedia-of-meteorites.com/meteorite.aspx?id=18009 Oldenburg (1930)] | ||
| - | * Wikipedia (DE) – [https://de.wikipedia.org/wiki/Oldenburg_(Meteorit) Oldenburg (Meteorit)] | + | * Wikipedia (DE) – [https://de.wikipedia.org/wiki/Oldenburg_(Meteorit) Oldenburg (Meteorit)] {{SeparatorBull}} [https://de.wikipedia.org/wiki/Museumsdorf_Cloppenburg Museumsdorf Cloppenburg] |
* Portal NWZ Online – [https://www.nwzonline.de/kultur/bissel-heimatkunde-infotafel-soll-an-meteoriteneinschlag-von-1930-erinnern_a_1,0,489692077.html Infotafel soll an Meteoriteneinschlag von 1930 erinnern] | * Portal NWZ Online – [https://www.nwzonline.de/kultur/bissel-heimatkunde-infotafel-soll-an-meteoriteneinschlag-von-1930-erinnern_a_1,0,489692077.html Infotafel soll an Meteoriteneinschlag von 1930 erinnern] | ||
Aktualna wersja na dzień 21:36, 4 paź 2026
 |
Strona w budowie (Site under construction) Jeszcze to chwilę potrwa (It will take a while) |
Rozpadł się tuż nad ziemią
| Oldenburg (1930) → | |
_(Gehler_2015)-fig27.jpg)
Oba fragmenty meteorytu (źródło: Gehler et al. 2015; „Abb. 27 Die beiden aneinanderpassenden Fragmente des Oldenburger Meteoriten im Jahr 1930. Foto: Museumsdorf Cloppenburg – Niedersächsisches Freilichtmuseum”)
| |
| spadek | |
| Lokalizacja | Dolna Saksonia, okolice Wardenburga/Oldenburga, Niemcy |
| Położenie[1] | 52°57′N, 8°10′E |
| Data | 10 września 1930, 14:15 |
| Uwagi | dwa okazy (4,84 i 11,73 kg) |
| Charakterystyka | |
| Typ | chondryt zwyczajny, L6 |
| Masa | 16,57 kg |
| Cechy | w zasadzie jeden okaz, który rozpadł się tuż nad ziemią na dwa fragmenty |
| Meteoritical Bulletin Database | |
| Synonimy → | |
| w NHM Cat: Beverbruch, Beverbrück; Bissel | |
10 września 1930 roku o godzinie 14:15 mieszkańcy okolic Oldenburga usłyszeli potężny huk, a następnie świst i drugi wybuch. Meteoroid rozpadł się w atmosferze na co najmniej dwa fragmenty. Dwa największe fragmenty spadły w odległości około 4,4 km od siebie:
- okaz Bissel – 4,84 kg,
- okaz Beverbruch – 11,73 kg.
Oba okazy zostały odnalezione niemal natychmiast po spadku. Pasterz Clemens Bley znajdował się zaledwie około 19 m od miejsca uderzenia fragmentu Beverbruch. W drugim miejscu rolnik Johann Schnieders, jadący rowerem z Halenhorst do Bissel, wraz z Ernstem Grotelüschenem wykopał z krateru o głębokości około 35 cm fragment (Bissel) ważący 4,84 kg. Fragment Beverbruch wydobyto z głębokości około 50 cm.
Oba fragmenty miały czarną skorupę obtopieniową i świeże, jasnoszare powierzchnie przełamu, które dokładnie do siebie pasowały! Na tej podstawie ustalono, że rozpad głównego meteoroidu nastąpił dopiero w fazie ciemnej, a nie na dużej wysokości. Analiza relacji świadków sugeruje rozpad około 4,1 km nad miejscowością Döhlen.
Meteoryt został sklasyfikowany jako chondryt zwyczajny L6, o łącznej wadze 16,57 kg.
Kilka kilometrów na północ od miejsca spadku okazów Bissel/Beverbruch, w 1948 roku znaleziono inny chondryt zwyczajny L6 Benthullen! Badacze wykluczają jednak, by były to okazy z tego samego spadku (Ramdohr et al. 1974)!
Losy okazów
Oba fragmenty – Beverbruch i Bissel – kupił Konrad Meyer, nauczyciel z Nikolausdorfu. Przekazał je do Museumsdorf Cloppenburg. Beverbruch pozostawiono tam jako depozyt długoterminowy (Dauerleihgabe), natomiast okaz Bissel był przeznaczony do sprzedaży (Buttel-Reepen 1930).
Beverbruch
W 1995 roku spadkobierczyni Meyera, Dorothea Meyer, odnalazła dokument dotyczący depozytu i po odzyskaniu okazu wystawiła go na sprzedaż (za kwotę 48000 DM?!). Próbowano wówczas zdobyć środki, aby pozostawić go w zbiorach muzealnych, ale ostatecznie został sprzedany prywatnemu nabywcy. Jego obecna lokalizacja nie jest publicznie znana (portal JGR-Apolda).
(Za Gehler et al. 2025): Po tym, jak oba fragmenty przetrwały II wojnę światową i kolejne pięć dekad bez szwanku w Cloppenburgu, miejsce pobytu meteorytu z Beverbruch pozostawało zagadką dla społeczności mineralogów przez ponad dekadę po jego sprzedaży. Trwało to aż do nawiązania kontaktu z obecnym właścicielem za pośrednictwem Christopha i Johannesa Keilmannów, organizatorów Monachijskiej Wystawy Minerałów. W 2012 roku właściciel zgodził się pożyczyć na pewien czas swój cenny obiekt, umożliwiając publiczną ekspozycję meteorytu na Beverbruch podczas obchodów 175. rocznicy powstania miejscowości. Bezpiecznie zabezpieczony pod szklaną kopułą, meteoryt został również przeniesiony w paradzie, która odbyła się tam 8 lipca 2012 roku. Było to również w dużej mierze zasługą Dietera i Gabriele Heinleinów z Augsburga[2], pod których opieką meteoryt pozostał podczas krótkiego powrotu.
Bissel
Około 2000/2001 roku fragment Bissel został wypożyczony z Museumsdorf Cloppenburg do Landesmuseum Natur und Mensch w Oldenburgu na wystawę. Po zakończeniu wystawy nie wrócił już do Museumsdorf Cloppenburg. Muzeum w Cloppenburgu twierdziło, że nie odzyskało okazu; strona oldenburska przedstawiała sprawę inaczej – ale dopiero w sierpniu 2012 roku zgłoszono jego zaginięcie! Do dziś Bissel jest uznawany za zaginiony (Wikipedia; portal JGR-Apolda).
Czy było więcej fragmentów?
Świadkowie w rejonie Lohne/Vechta obserwowali w tym samym czasie niezwykłą jasną zjawę. Ponieważ oba odzyskane fragmenty miały świeże powierzchnie przełamu, które do siebie pasowały, uznano, że meteoroid rozpadł się w atmosferze na więcej niż dwa kawałki. Trzeciego fragmentu jednak nigdy nie odnaleziono (Gehler et al. 2015).
Kolekcje
Fragmenty meteorytu Oldenburg (1930) w kolekcjach (Koblitz MetBase):
Zbiór waga fragmentów
(Koblitz MetBase)uwagi in private possession 11.7 kg 'Beverbruch' Cloppenburg, Mus. 4.84 kg ['Bissel']; zaginął! Heidelberg, Max-Planck-Inst. 23.4 g ['Oldenburg'] (…) Gifhorn, Bartoschewitz Colln. 4.5 g Washington, Natl. Mus. Nat. Hist. 2 g
Lokalizacja
(B) Benthullen, Bissel, Beverbruch, (D) Döhlen, (L) Lohne, (O) Oldenburg, (V) Vechta
Museumsdorf Cloppenburg
[L] na północy miejsce znalezienia meteorytu Benthullen
* W 2018 roku Google zmieniło zasady działania apletu, mapa może wyświetlać się niepoprawnie (pomaga Ctrl+F5); więcej → Szablon:GEMap-MyWiki
Za Koblitz MetBase: „Two stones fell, one of 4840 g at Bissel, 23 km S of Oldenburg (coordinates given), and one of 11730 g at Beverbruch, 4.4 km to the NW…”
Mapy
Według Buttel-Reepen (1930) miejsce znalezienia okazów jest dobrze określone!
Okaz Bissel:[3]
(…) Die Einschlagstelle befindet sich auf dem Grundstück des Landwirts Ioh. Heinr. Cording, Bissel, Flur 7 III, Parz. 2592/22, Art. 238, und zwar gerade dort, wo auf dem Meßtischblatt 1:25000 der Flurname „Die Harre“ verzeichnet steht. Der Buchstabe D deckt genau den Fundplatz. Zieht man von diesem Punkt fast genau SO–NW eine gerade Linie, so trifft man in der Entfernung von 4387 m unmittelbar jenseits der Chaussee Garrel–Littel auf die Fundstelle vom „Stein Beverbruch“. Die Entfernung der beiden Einschlagplätze ist also geringer als die Angaben in der Tagespresse, die bis zu 20 km gehen. (…)
(…) Miejsce uderzenia znajduje się na gruncie należącym do rolnika Ioh. Heinr. Cordinga w Bissel, obręb (Flur) 7 III, parcela 2592/22, artykuł 238, a dokładnie w miejscu, w którym na mapie topograficznej w skali 1:25000 zaznaczona jest nazwa terenowa „Die Harre”. Litera D wskazuje dokładnie miejsce znalezienia.
Jeżeli od tego punktu poprowadzić niemal dokładnie linię w kierunku SO–NW, to w odległości 4387 m, bezpośrednio po drugiej stronie szosy Garrel–Littel, znajduje się miejsce znalezienia „kamienia Beverbruch”.
Odległość między obydwoma miejscami uderzenia jest zatem mniejsza niż podawano w prasie codziennej, gdzie sięgała ona nawet 20 km. (…)
Co więcej, Buttel-Reepen (1930) prostuje wcześniejsze opisy: miejsce nie było właściwie torfowiskiem. Był to teren wrzosowiskowy, pod około 10-centymetrową warstwą ciemniejszej gleby znajdowało się około 50 cm żelazistego piasku.
Okaz Beverbruch:[3]
(…) Die Einschlagstelle liegt auf einem Heidegrundstück des Landwirts Ioh. Bernh. Vornhagen, Beverbruch, Flur 1 III, Parz. 27, Art. 277. Es handelt sich nicht um ein „Moor“, wenigstens ist der Absturzplatz kaum als anmoorig zu bezeichnen, da die obere, etwa 10 cm dunklere, mit Heide bestandene Schicht nur sehr geringe Moorbildung aufweist. Dann folgt etwa 50 cm tief eisenschüssiger Sand und hierauf hellerer Sand mit leichter Eisenoxydschichtung.
Die Betrachtung der, wie erwähnt, bei der ersten Besichtigung aufgenommenen photographischen Aufnahme (Abb. 4) ergibt, daß die angegebenen Tiefen des Einschlags (vom Finder einmal mit 1,50 m, dann mit 1,20 m, in der Presse mit 1 m und sogar mit 2 m) nicht stimmen können. Die Weite des Loches beträgt nur etwa 60 cm auf allen Seiten, vorne vielleicht 10 cm mehr. Die anscheinend viel größere Weite auf der Abbildung an der vorderen Seite ist im wesentlichen nur scheinbar und bedingt durch die größere Nähe am Apparat. Der punktierte Umriß gibt die ungefähre Größe des Meteorsteines an.
Wenn man bedenkt, daß der Stein wirklich in den soeben genannten Tiefen gelegen haben soll, so hätte beim Ausgraben ein viel größeres Loch gemacht werden müssen, um ihn herauszubekommen. Ich veranlaßte Bley bei der zweiten Besichtigung, die bereits zur Hälfte wieder zugeschüttete senkrechte Vertiefung aufs neue aufzugraben bis zur Tiefe, wo der Stein gelegen. Schon in einer Tiefe von 70 cm wurde völlig ungestörte Bodenschichtung angetroffen. Das Ausgraben geschah oben vom Rande aus, zum Hineinsteigen und dabei das Graben verrichten, wie das bei tieferer Lagerung notwendig gewesen wäre, war nach der Größe des vorhandenen Loches gar kein genügender Raum vorhanden.
Bley beobachtete von seinem Liegeplatz aus, der 19 m entfernt war, daß, wie schon erwähnt, Heidestücke und Sand etwa 1,50 m hoch beim Einschlag herausgeschleudert wurden. Hierbei ist nun folgendes in Erwägung zu ziehen. Dieser Stein fiel, wie gesagt, senkrecht herab im Gegensatz zum „Stein Bissel“, wie es übrigens sich genau so ereignete im obenerwähnten Fall Braunau, wo auch das Hauptstück senkrecht fiel und das kleinere schräg. Das senkrechte Fallen erklärt sich dadurch, daß die kosmische (Weltraums-)Geschwindigkeit, die für solche Körper mit 20–70 km in der Sekunde angenommen wird), durch die schon betonten Faktoren, und besonders durch die Kompression der Luft vor sich, schon sehr bald mehr und mehr verringert wird, bis der Hemmungspunkt erreicht ist und die Anziehungskraft der Erde nunmehr den Meteoriten senkrecht herabstürzen läßt.
Das geschieht immerhin noch mit ungeheurer Wucht, so daß beim Einschlagen der Erdboden seitlich emporgeschleudert wird. In der Erde verringert sich der Falldruck natürlich außerordentlich schnell, so daß die unmittelbar unter dem Steine zusammengepreßte Erde nicht mehr herausgeworfen wird. Nehmen wir dieses Preßlager mit etwa 20 cm an, so dürfte die Ruhelage wohl bei 50 cm Tiefe erreicht worden sein. Infolgedessen konnte der Stein dann auch ohne besondere Erweiterung des Loches herausgehoben werden. (…)
(…) Miejsce uderzenia znajduje się na terenie wrzosowiska należącym do rolnika Ioh. Bernh. Vornhagen w Beverbruch, obręb 1 III, parcela 27, artykuł 277. Nie chodzi tu o „torfowisko” („Moor”); przynajmniej miejsce upadku trudno określić jako podmokłe, ponieważ górna, około 10 cm ciemniejsza warstwa, porośnięta wrzosem, wykazuje jedynie bardzo niewielkie oznaki tworzenia się torfu. Następnie występuje warstwa piasku zawierającego związki żelaza, sięgająca na około 50 cm, a poniżej jaśniejszy piasek z delikatnym warstwowaniem tlenków żelaza.
Analiza fotografii wykonanej, jak wspomniano, podczas pierwszych oględzin (ryc. 4) wskazuje, że podawane głębokości zagłębienia po uderzeniu — przez znalazcę raz określane na 1,50 m, innym razem na 1,20 m, w prasie na 1 m, a nawet na 2 m — nie mogą być prawidłowe. Szerokość otworu wynosi zaledwie około 60 cm ze wszystkich stron, z przodu być może o 10 cm więcej. Pozornie znacznie większa szerokość widoczna na fotografii od strony przedniej jest w zasadzie tylko złudzeniem, wynikającym z większej bliskości aparatu fotograficznego. Linia przerywana przedstawia przybliżoną wielkość meteorytu.
Jeżeli weźmie się pod uwagę, że kamień rzeczywiście miał znajdować się na wspomnianych wyżej głębokościach, to podczas jego wydobywania musiałby zostać wykonany znacznie większy otwór, aby można było go wyjąć. Przy drugich oględzinach poleciłem Bleyowi ponownie rozkopać pionowe zagłębienie, które było już w połowie zasypane, aż do głębokości, na której znajdował się kamień.
Już na głębokości 70 cm stwierdzono całkowicie nienaruszone uwarstwienie gruntu. Wykopywanie odbywało się od góry, od krawędzi otworu; ze względu na rozmiary istniejącego zagłębienia nie było w nim wystarczająco dużo miejsca, aby można było do niego wejść i jednocześnie prowadzić wykopywanie — co byłoby konieczne, gdyby kamień rzeczywiście znajdował się głębiej.
Bley obserwował ze swojego miejsca leżenia, oddalonego o 19 m, że — jak już wspomniano — podczas uderzenia kawałki wrzosu i piasek zostały wyrzucone na wysokość około 1,50 m.
Należy przy tym wziąć pod uwagę następującą okoliczność. Kamień ten spadł, jak powiedziano, pionowo, w przeciwieństwie do „kamienia Bissel”. Podobnie wydarzyło się zresztą we wspomnianym wyżej przypadku Braunau, gdzie również główny fragment spadł pionowo, a mniejszy — ukośnie. Pionowy spadek tłumaczy się tym, że prędkość kosmiczna (prędkość w przestrzeni kosmicznej), którą dla takich ciał przyjmuje się na poziomie 20–70 km na sekundę), pod wpływem wspomnianych już czynników, a szczególnie wskutek kompresji powietrza znajdującego się przed meteorytem, bardzo szybko zaczyna się coraz bardziej zmniejszać, aż do osiągnięcia punktu wyhamowania. Wówczas siła przyciągania Ziemi powoduje, że meteoryt spada już pionowo w dół.
Nadal odbywa się to jednak z ogromną siłą, tak że w chwili uderzenia ziemia zostaje wyrzucona na boki. W gruncie nacisk wywołany spadkiem oczywiście bardzo szybko się zmniejsza, wskutek czego ziemia bezpośrednio pod kamieniem, która została silnie sprasowana, nie zostaje już wyrzucona na zewnątrz.
Jeżeli przyjmiemy, że ta warstwa sprasowanego gruntu miała około 20 cm, to można przypuszczać, że położenie spoczynkowe kamienia zostało osiągnięte na głębokości około 50 cm. W związku z tym kamień można było następnie wydobyć bez konieczności szczególnego poszerzania otworu. (…)
Niemiecka dokładność. 😊 Więcej szczegółów w artykule Buttel-Reepen (1930).
Galerie
Źródło: Buttel-Reepen (1930)
_(Buttel-Reepen_1930)-fig1.jpg) Fragment Bissel na pierwszym planie, fragment Beverbruch w tle |
_(Buttel-Reepen_1930)-fig4.jpg) Miejsce uderzenia meteorytu w Beverbruch. Linia przerywana – przybliżony rozmiar fragmentu |
Źródło: Gehler et al. (2015)
_(Gehler_2015)-fig33.jpg) Rodzina Heinleinów[2] z fragmentem Beverbruch podczas parady z okazji 175. rocznicy założenia Beverbruch; 8 lipca 2012 roku (zdj. prywatne) |
_(Gehler_2015)-fig34.jpg) Fragment Bissel w 1996 roku (zdj. J. Schlüter) |
Bibliografia
- +von Buttel-Reepen Hugo Berthold, (1930), Der Oldenburger Meteoritenfall, Oldenburger Jahrbuch des Vereins für Altertumskunde und Landesgeschichte, 34, Oldenburg 1930, s. 101-117. Plik PDF.
- +Gehler Alexander, Reich Mike, (2015), Die Meteorite Niedersachsens, Naturhistorica – Berichte der Naturhistorischen Gesellschaft Hannover, 157, 2015, s. 7-100.[4] Plik PDF; plik Naturhistorica.
- Koblitz Jörn, MetBase. Meteorite Data Retrieval Software, Version 7.3 (CD-ROM), Ritterhude, Germany 1994-2012. MetBase.
- Ramdohr Paul, El Goresy Ahmed, (1974), Characteristic features observed in the meteorites Beverbruch and Benthullen, Oldenburg/Germany, Meteoritics & Planetary Science, vol. 9(4), 1974, s. 397-398. Plik doi.
Przypisy
Zobacz również
- meteoryt Benthullen
Linki zewnętrzne
- Meteoritical Bulletin Database (MBD) – meteoryt Oldenburg (1930)
- Encyclopedia of Meteorites (EoM) – meteoryt Oldenburg (1930)
- Wikipedia (DE) – Oldenburg (Meteorit) ● Museumsdorf Cloppenburg
- Portal NWZ Online – Infotafel soll an Meteoriteneinschlag von 1930 erinnern
- Portal JGR-Apolda – Meteorit Oldenburg (1930)
