Fragenstein

2026-10-17T18:43:20Z

Europejski Gibeon, bo nie Muonionalusta:

Nowa strona

{{Strona w budowie}}
__NOTOC__
{{VerifyLevel|level=0i}}
== Europejski Gibeon, bo nie Muonionalusta ==
{{InfoboxMeteorite
| nazwa = Fragenstein
| grafika = Fragenstein_(Universität_Innsbruck)-fig1.jpg
| opis = Meteoryt Fragenstein (źródło: Universität Innsbruck)
| klasa = Znalezisko
| mbclass = find
| metbull = 87581
| lokalizacja = Tirol, Austria
| położenie = 47°17'20"N, 11°14'12"E
| data = 5 września 2020 r.
| typ = meteoryt żelazny IVA, oktaedryt drobnoziarnisty (Of, ''fine octahedrite'')
| masa = ~3,820 kg
| liczba = jeden okaz
| uwagi =
| cechy = niski stopień zwietrzenia
| synonimy =
}}
Znaleziony 5 września 2020 roku przez anonimową osobę wspinającą się w korycie potoku w Alpach Austriackich, w szerszej okolicy Zirl, powyżej obecnej linii wody. Znalazca zwrócił na niego uwagę ze względu na metaliczny wygląd. Na powierzchni widoczne były ślady struktury Widmanstättena, uwidocznione w wyniku procesów wietrzenia na Ziemi.

Jeden okaz (o wadze około 3820 g), bez widocznej skorupy obtopieniowej, o gęstości 7,875±0,009 g/cm³, określonej na podstawie skanowania 3D. {{Txt2Img|Fragenstein_(Universität_Innsbruck)-fig2.jpg|Powierzchnia zewnętrzna jest lekko wygładzona}}, a struktura Widmanstättena jest słabo widoczna. Całkowity brak skorupy obtopieniowej lub warstwy tlenków wskazuje na ciągłą erozję zewnętrznych części meteorytu w wyniku przemieszczania się i mechanicznego ścierania. Na {{Txt2Img|Fragenstein_(Universität_Innsbruck)-fig3.jpg|wytrawionej powierzchni przekroju}} widoczna jest struktura Widmanstättena z lamelami kamacytu o szerokości 0,31±0,1 mm. W zagłębieniach na zewnętrznej powierzchni meteorytu znajdują się czarne pozostałości, które mogą być fragmentami skorupy obtopieniowej.

Podobieństwo składu chemicznego do meteorytu Muonionalusta{{MBD-record|name=Muonionalusta}} skłoniło badaczy do przeprowadzenia szczegółowych analiz radionuklidów kosmogenicznych.{{!radionuclides|}} Wszystkie zmierzone stosunki izotopowe oraz wynikające z nich aktywności właściwe są około tysiąc razy wyższe niż poziomy aktywności zmierzone w próbce meteorytu żelaznego o bardzo podobnym składzie chemicznym, czyli Muonionalusta. Wysokie aktywności 36Cl i 41Ca w meteorycie Fragenstein wykluczają długi wiek ziemski.{{!terrestrial age|}} Pomimo bardzo podobnego składu chemicznego meteorytów Fragenstein i Muonionalusta stężenia radionuklidów kosmogenicznych w Fragenstein wyraźnie wskazują, że meteoryty te spadły w różnych okresach, mimo znacznego podobieństwa chemicznego.

Wszystkie informacje, jakie posiadamy o tym meteorycie, pochodzą ze zgłoszenia w {{!MBD}} i z kilku artykułów prasowych. Nie ukazała się jeszcze żadna publikacja o nim. Na portalu YouTube uniwersytet w Innsbruku zamieścił dwa filmu z omówieniem wyników badań okazu. Ale nadal nie znamy, np. wyników pomiarów jego wieku ziemskiego.

;Opis w {{!MBD}}
{{BQuote-begin |max-width=800px |MBD=1}}
'''Fragenstein''' &emsp; 47.28893°N, 11.23669°E
:Tirol, Austria
:Find: 2020 Sep 5
:Classification: Iron meteorite (IVA)

'''History''': (M. Patzek, ''IfP'') Found on 5 September 2020 by an anonymous person who was climbing in a stream bed in the Austrian Alps in the wider area of Zirl, above the current water line. The finder noted it due to the metallic appearance. The surface showed evidence of a Widmanstätten pattern, made visible by terrestrial alteration.

'''Physical characteristics''': (M. Patzek, ''IfP'') One individual (~3820 g) without visible fusion crust with a density of 7.875±0.009 g/cm³ determined by 3D scanning. Slightly polished exterior with vague visible Widmanstätten pattern, due to different resistance to weathering of taenite and kamacite. The overall absence of fusion crust or oxide layer indicates continuous erosion of the outer parts of the meteorite by movement and mechanical abrasion. Etched cut face shows Widmanstätten pattern with <0.5 mm wide kamacite lamellae. Depressions on the outer part of the meteorite contain black remnants of a possible fusion crust.

'''Petrography''': (M. Patzek, ''IfP'') Kamacite lamellae have a mean width of 0.31±.1 mm (range from 0.19 to 0.48: n=23).

Geochemistry: Mineral compositions and geochemistry: (M. Patzek, ''IfP'') Trace Element{{!trace elements|}} concentrations have been determined by LA-ICP-MS.{{!LA-ICP-MS|}} A Muonionalusta{{MBD-record|name=Muonionalusta}} sample was used as an internal unknown sample to verify the accuracy of the analyses (G. Papola, F. Wombacher, M. Fischer-Gödde, ''Köln''). 1 RSD% of the element data is given in brackets: Fe 90.77 wt% (0.5%), Ni 8.85 wt% (4%), Co 3814 ppm (2.5%), Cu 100 ppm (15%), Ga 2.07 ppm (7%), Mo 7.29 ppm (10%), Os 1.04 ppm (10%), Ir 1.08 ppm (10%), Ru 2.72 ppm (8%), Pt 4.27 ppm (10%), Rh 0.77 ppm (6%), Pd 7.6 ppm (6%), Au 2.03 ppm (5%). The chemical similarities with Muonionalusta motivated a detailed analyses of cosmogenic radionuclides. Cosmic ray exposure: A small aliquot sample (~88 mg) of the Fragenstein specimen was analyzed for several cosmogenic radionuclides (10Be, 26Al, 36Cl, and 41Ca) at the VERA facility, ''UVien''. All measured isotopic ratios and resulting specific radioactivities from ~3.5 dpm/kg 26Al to ~21 dpm/kg 36Cl are about three orders of magnitude higher than radioactivity levels for a sample from an iron meteorite of very similar chemical composition, i.e., Muonionalusta. The high levels of 36Cl and 41Ca (~17 dpm/kg) of Fragenstein preclude a long terrestrial age.{{!terrestrial age|}}

'''Classification''': (M. Patzek, ''IfP'') Iron, IVA, based on trace element abundances, petrography and mineral chemistry. Fine octahedrite. Despite the very similar composition of Fragenstein and Muonionalusta, the cosmogenic radionuclide concentrations of Fragenstein clearly show that they fell in separate events despite being chemically very similar.

'''Specimens''': (M. Patzek, ''IfP'') Main mass (3743 g) with anonymous finder. 33 g at ''IfP'' (type specimen).
{{BQuote-end}}

{{!Iron IVA}}

== Lokalizacja ==

{{GEFrame-begin}}
{{GEMap
| htmlFileMap = wiki-Fragenstein.htm
| kml1 = http://wiki.meteoritica.pl/meteoritica/GoogleMaps/wiki-Austria-MM.kml
| kmlfit = http://wiki.meteoritica.pl/meteoritica/GoogleMaps/wiki-Fragenstein-fit.kml
| lat = 47.28
| lon = 11.24
| zoom = 10
| type = terrain
}}
{{GEIcon-PointRed}}
(Z) Zirl
{{GEIcon-House}}
Ruiny ''Burgruine Fragenstein''

{{GEFrame-end}}

 

== Galerie ==

Źródło: Universität Innsbruck
<gallery caption="" widths="240px" heights="200px" perrow="3">
File:Fragenstein_(Universität_Innsbruck)-fig2.jpg|Naturalna powierzchnia zewnętrzna jest lekko wygładzona i są na niej widoczne figury Widmanstättena
File:Fragenstein_(Universität_Innsbruck)-fig3.jpg|Wytrawiony przekrój z widocznymi figurami Widmanstättena
</gallery>

----

:{|
|<youtube height="240">tUlsyX8tBxc</youtube>
{{Link-YT|v=tUlsyX8tBxc|text=Kurz-Clip: Meteoritenfund nahe Innsbruck}}
|<youtube height="240">7kGC84pSnsk</youtube>
{{Link-YT|v=7kGC84pSnsk|text=Meteoritenfund nahe Innsbruck: der Mineraloge{{Kropek}}}}
|}

 

== [[Bibliografia]] ==

* {{Woźniak (2021, ASMP)}}

{{Przypisy}}

== Zobacz również ==

* meteoryty: [[Hirschbach]] {{Sb}} [[Kaposfüred]] {{Sb}} [[Steinbach]]
* meteoryt [[Zadzim]]

== Linki zewnętrzne ==

* '''Meteoritical Bulletin Database ([http://www.lpi.usra.edu/meteor/metbull.php MBD])''' – meteoryt [http://www.lpi.usra.edu/meteor/metbull.php?code=87581 Fragenstein]
* '''Encyclopedia of Meteorites ([http://www.encyclopedia-of-meteorites.com/ EoM])''' – meteoryt [http://www.encyclopedia-of-meteorites.com/meteorite.aspx?id=87581 Fragenstein]

* YouTube – Universität Innsbruck: {{Link-YT|v=tUlsyX8tBxc|text=Kurz-Clip: Meteoritenfund nahe Innsbruck}} {{SeparatorBull}} {{Link-YT|v=7kGC84pSnsk|text=Meteoritenfund nahe Innsbruck: der Mineraloge Jürgen Konzett der Uni Innsbruck im Gespräch}}

* DerStandard.at – [https://www.derstandard.at/story/2000126361529/eisenmeteorit-bei-innsbruck-gefunden Eisenmeteorit bei Innsbruck gefunden]
* Munich Show – [https://fossilworldmunich.de/de/highlights/2026/meteoriten-expertentreff Ein Tiroler Bachbett schreibt Meteoritengeschichte]

* Universität Innsbruck – [https://presse.uibk.ac.at/news-seltener-meteoriten-fund-in-tirol?id=132334&l=deutsch&menueid=24035 SELTENER METEORITEN-FUND IN TIROL]
* Dresden University of Technology: Institute of Nuclear and Particle Physics – [https://tu-dresden.de/mn/physik/iktp/das-institut/news/vom-feuerball-ins-felsenkeller-labor-studierende-untersuchen-meteoriten FROM A FIREBALL TO THE FELSENKELLER LAB: STUDENTS STUDY METEORITES]

* woreczko.pl – o budowie heksaedrytów i oktaedrytów: [http://www.woreczko.pl/meteorites/features/glossary-Widmanstatten.htm Figury, struktury Widmanstättena (''Widmanstätten pattern; Widmanstatten'')]

[[Category:Poza granicami Polski]]
[[Category:Austria]]
[[Category:Meteoryty żelazne]]

Wiki.Meteoritica.pl - Zmiany w linkowanych z „Hirschbach” [pl]

Fragenstein