Emsland

2026-10-06T21:43:05Z

Piękne żelazo z bagna:

Nowa strona

{{Strona w budowie}}
__NOTOC__
{{VerifyLevel |level=1i}}
== Piękne żelazo z bagna ==
{{InfoboxMeteorite
| nazwa = Emsland
| grafika = Emsland_(Gehler_2015)-fig37.jpg
| opis = Meteoryt Emsland (źródło: Gehler et al. 2015; „'''''Abb. 37''' Göttinger Hauptmasse des Meteoriten von Emsland. Foto: GZG Museum/G. Hundertmark.''”)
| klasa = znalezisko
| mbclass = find
| metbull = 10035
| lokalizacja = Dolna Saksonia, Niemcy
| położenie = 53°06'N, 07°12'E
| data = 1940
| uwagi = znaleziony w torfowisku
| typ = meteoryt żelazny, niezgrupowany (Iron-ung), oktaedryt średnioziarnisty (Om, ''medium octahedrites'')
| masa = 19 kg
| cechy = jeden okaz
| synonimy =
}}
Meteoryt został znaleziony latem 1940 roku podczas prac melioracyjnych przy budowie '''''Brualer Schloot''''', kanału służącego do osuszania i zagospodarowania mokradeł/wrzosowisk '''''Brualer Moor'''''. Znaleziono go na głębokości ponad 2 metrów. Miejsce znajdowało się na wysokim torfowisku na północny zachód od Rhede, około 500 m od granicy z Holandią (Buchwald (1975) podaje, że na zachód od wsi '''Brahe'''). Meteoryt został znaleziony przez robotników pracujących przy torfowisku — w tym okresie w Emsland istniały obozy karne (trwała II Wojna Światowa), a więźniowie (m.in. hitlerowskiego obozu koncentracyjnego ''Emslandlager III Brual-Rhede'') byli wykorzystywani do ciężkich prac przy osuszaniu torfowisk.<ref>Buchwald (1975) podaje, że został odkryty przez robotników pozyskujących torf na opał!?</ref>

Po znalezieniu okaz trafił do Oberbaurata '''Wilhelma Sagemüllera''', kierownika/urzędnika ''Wasserwirtschaftsamt Meppen''. Początkowo zamierzano przekazać go do regionalnego muzeum, ale bardzo szybko zainteresowali się nim naukowcy z Uniwersytetu w Getyndze. 26 sierpnia 1940 roku doktorant '''Franz Hillen''' zwrócił się do Sagemüllera z prośbą o przesłanie żelaza jemu oraz jego promotorowi, '''Friedrichowi Rudolfowi Vogelowi''', kierującemu laboratorium metalograficznym ''Institut für allgemeine Metallkunde'' Uniwersytetu w Getyndze. Sagemüller wysłał meteoryt 11 września 1940 roku. Vogel wykonał następnie badania metalograficzne i zlecił analizę chemiczną.

Okaz miał około '''22×19×13 cm''' i ważył około ''19 kg'', a większość jego powierzchni pokrywają regmaglipty. Pomimo, że był mocno skorodowany ma zaskakująco dobrze zachowaną powierzchnię, z miejscami z zachowaną skorupą obtopieniową (ang. ''fuzion crust'', niem. ''Schmelzkruste'')! Jeszcze ciekawsze jest to, że na dolnej stronie meteorytu naturalnie ujawniły się '''figury Widmanstättena''' w wyniku działania kwasów glebowych (kwasów humusowych z torfu), wszak został znaleziony w kwaśnym środowisku torfowiska. '''Meteoryt został częściowo „wytrawiony” już w ziemi, bez udziału człowieka!'''

Obecnie okaz (masa główna) znajduje się na uniwersytecie w Getyndze (''Geowissenschaftlichen Museum der Universität Göttingen''), ale nie jest eksponowana. Początkowo wycięto z niej do badań około 3 kg materiału, obecnie waży około 16,1 kg (jej zdjęcia znajdują się na Wikimedia).

== Lokalizacja ==

{{GEFrame-begin}}
{{GEMap
| htmlFileMap = wiki-Emsland.htm
| kml1 = http://wiki.meteoritica.pl/meteoritica/GoogleMaps/wiki-Germany-MM.kml
| kmlfit = http://wiki.meteoritica.pl/meteoritica/GoogleMaps/wiki-Emsland-fit.kml
| lat = 53.10
| lon = 7.25
| zoom = 8
| type = roadmap
}}
{{GEIcon-PointRed}}
(B) Brual, Brahe, (R) Rhede
{{GEIcon-Water}}
bagna/wrzosowiska: ''Brualer Moor'', ''Rheder Moor''
{{GEIcon-PlaceOfFall}}
prawdopodobne miejsca znalezienia okazu?
{{GEIcon-PinRed}}
lokalizacja obozu ''Emslandlager III (Brual-Rhede)''

Różowa linia – kanał ''Brualer Schloot''
{{GEFrame-end}}

Według źródeł, okaz został znaleziony na zachód od wsi '''Brahe''' (dziś już nie istniejącej), na północny zachód od wsi '''Rhede''', 500 m od granicy z Holandią (Niderlandami). Znaleziony na głębokości 2 m podczas kopania rowu melioracyjnego/kanału '''''Brualer Schloot'''''.

<br clear="all"/>

=== Mapy ===

<gallery caption="" widths="240px" heights="240px" perrow="3">
File:Emsland_(GK25-2809(1928)).jpg|Położenia bagna/wrzosowiska '''''Brualer Moor''''' (mapa z 1928 roku: ''Geologische Spezialkarte von Preussen und den Thüringischen Staaten/[2809]=Gradabteilung 21, Blatt 54: Bunde'')
File:Emsland_(MB2809-2909(1898)).jpg|Położenia bagien/wrzosowisk '''''Brualer Moor''''' i '''''Rheder Moor''''' (mapy z 1898 roku: ''Topographische Karte 1:25000/[2909]=1442: Rhede in Hannover'' oraz ''[2809]=1362: Bunde'')
</gallery>

<br clear="all"/>

== [[Bibliografia]] ==

* Bartoschewitz Rainer, (1999), '''Der [[Emsland]] Meteorit''', ''Der Aufschluss'', 50(5), 1999, s. 257–266.

* {{Buchwald (1975)|page=566-567}}

* {{Gehler (2015)}}

* {{Koblitz MetBase}}

* Vogel Rudolf, (1943), '''[[Emsland]], ein neuer Eisenmeteorit''', ''Chemie der Erde'', 15(1-2), Jena 1943, s. 52–65.

{{Koblitz References|1=A mass of 19kg was found near the village of Brahe an der Ems. One side shows natural Widmanstätten figures, probably due to etching by soil acids, A.L.Graham et al., Cat. Met., 1985, p.136. Described and analyzed, 8.71% Ni, R.Vogel, Chem. Erde, 1943, 15, p.52 (M.A.9-292). Further analysis, 9.40% Ni, 2.90 ppm Ga, 35.0 ppm Ge, 2.9 ppm Ir, E.R.D.Scott et al., GCA, 1973, 37, p.1957. Description, V.F.Buchwald, Handbook of Iron Meteorites, Univ. of California, 1975, p.566. Description, metallography, and mineralogy, R.Bartoschewitz, Aufschluss, 1999, 50, p.257.}}

{{Przypisy}}

== Zobacz również ==

* meteoryt [[Zadzim]]

== Linki zewnętrzne ==

* '''Meteoritical Bulletin Database ([http://www.lpi.usra.edu/meteor/metbull.php MBD])''' – meteoryt [http://www.lpi.usra.edu/meteor/metbull.php?code=10035 Emsland]
* '''Encyclopedia of Meteorites ([http://www.encyclopedia-of-meteorites.com/ EoM])''' – meteoryt [http://www.encyclopedia-of-meteorites.com/meteorite.aspx?id=10035 Emsland]

* Wikipedia (DE) – [https://de.wikipedia.org/wiki/Emsland_(Meteorit) Emsland (Meteorit)]
* Wikimedia (DE) – [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Emsland_(Meteorit) Category:Emsland (Meteorit)]
* Wikipedia (NL) – [https://nl.wikipedia.org/wiki/Brualer_Schloot Brualer Schloot]

* Portal Hypotheses – [https://hvos.hypotheses.org/525 Meteoriten-Fund im Emsland: 1940 finden Strafgefangene bei Rhede im Hochmoor einen Eisenmeteoriten]

* woreczko.pl – [http://www.woreczko.pl/meteorites/features/glossary-Widmanstatten.htm Figury Widmanstättena (''Widmanstätten pattern'')]

[[Category:Poza granicami Polski]]
[[Category:Niemcy]]
[[Category:Meteoryty żelazne]]

Wiki.Meteoritica.pl - Zmiany w linkowanych z „Plik:Emsland (MB2809-2909(1898)).jpg” [pl]

Emsland