http://wiki.meteoritica.pl/index.php5?feed=atom&target=Szablon%3A%21terrestrial_age&title=Specjalna%3AZmiany_w_linkuj%C4%85cych%2FSzablon%3A%21terrestrial_ageWiki.Meteoritica.pl - Zmiany w linkowanych z „Szablon:!terrestrial age” [pl]2026-10-11T23:03:28ZZmiany w dolinkowanychMediaWiki 1.16.0http://wiki.meteoritica.pl/index.php5?title=Szablon:!Paleometeoryty&diff=72069&oldid=prevSzablon:!Paleometeoryty2026-10-11T19:41:15Z<p><span class="autocomment">Paleometeoryty: </span> </p>
<table style="background-color: white; color:black;">
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">← poprzednia wersja</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">Wersja z 19:41, 11 paź 2026</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">Linia 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">Linia 1:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>== Paleometeoryty ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>== Paleometeoryty ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div><noinclude>{{VerifyLevel|level=2}}</noinclude></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div><noinclude>{{VerifyLevel|level=2}}</noinclude></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>-</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>Pojęciem '''paleometeoryt''' („stary meteoryt”) określa się dwie grupy meteorytów: '''meteoryty reliktowe''' (ang. '''''relict meteorites''''') i&nbsp;'''meteoryty kopalne''' (ang. '''''fossil meteorites'''''). Mówimy o&nbsp;„starych meteorytach” nie w&nbsp;sensie odnoszącym się do bezwzględnego wieku tych meteorytów, gdyż większość z&nbsp;nich uformowała się podczas powstawania Układu Słonecznego i&nbsp;mają one absolutny wiek około 4,6&nbsp;miliarda lat (z&nbsp;wyłączeniem meteorytów z&nbsp;Marsa i&nbsp;Księżyca, które są dużo młodsze). Mówimy o&nbsp;ich wieku ziemskim (ang. ''terrestrial age''), czyli czasie liczonym od ich spadku na powierzchnię Ziemi. Niektóre meteoryty spadły bardzo dawno na tereny, które pozwoliły zabezpieczyć je od niesprzyjających warunków atmosferycznych i&nbsp;zachować pierwotny skład mineralny, podczas gdy inne dosłownie skamieniały, a&nbsp;tym samym zachowały się po nich tylko „ślady” (Peucker-Ehrenbrink et&nbsp;al. 2001; Drouard et&nbsp;al. 2019<ref>bardzo ciekawy artykuł o wieku meteorytów z&nbsp;pustyni El&nbsp;Médano na Atakamie w&nbsp;Chile: Drouard&nbsp;A., Gattacceca&nbsp;J., Hutzler&nbsp;A., Rochette&nbsp;P., Braucher&nbsp;R., Bourlès&nbsp;D., ASTER Team, Gounelle&nbsp;M., Morbidelli&nbsp;A., Debaille&nbsp;V., Van Ginneken&nbsp;M., Valenzuela&nbsp;M., Quesnel&nbsp;Y., Martinez&nbsp;R., (2019), '''The meteorite flux of the past 2&nbsp;m.y. recorded in the Atacama Desert''', ''Geology'', 2019. Plik [https://arxiv.org/abs/1904.12644 PDF]; więcej → woreczko.pl – [http://www.woreczko.pl/meteorites/events/Events2019.htm#May31 Wydarzenia &bull; ''Events'']</ref>).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>Pojęciem '''paleometeoryt''' („stary meteoryt”) określa się dwie grupy meteorytów: '''meteoryty reliktowe''' (ang. '''''relict meteorites''''') i&nbsp;'''meteoryty kopalne''' (ang. '''''fossil meteorites'''''). Mówimy o&nbsp;„starych meteorytach” nie w&nbsp;sensie odnoszącym się do bezwzględnego wieku tych meteorytów, gdyż większość z&nbsp;nich uformowała się podczas powstawania Układu Słonecznego i&nbsp;mają one absolutny wiek około 4,6&nbsp;miliarda lat (z&nbsp;wyłączeniem meteorytów z&nbsp;Marsa i&nbsp;Księżyca, które są dużo młodsze). Mówimy o&nbsp;ich wieku ziemskim (ang. ''terrestrial age'')<ins class="diffchange diffchange-inline">{{Szablon:!terrestrial age|}}</ins>, czyli czasie liczonym od ich spadku na powierzchnię Ziemi. Niektóre meteoryty spadły bardzo dawno na tereny, które pozwoliły zabezpieczyć je od niesprzyjających warunków atmosferycznych i&nbsp;zachować pierwotny skład mineralny, podczas gdy inne dosłownie skamieniały, a&nbsp;tym samym zachowały się po nich tylko „ślady” (Peucker-Ehrenbrink et&nbsp;al. 2001; Drouard et&nbsp;al. 2019<ref>bardzo ciekawy artykuł o wieku meteorytów z&nbsp;pustyni El&nbsp;Médano na Atakamie w&nbsp;Chile: Drouard&nbsp;A., Gattacceca&nbsp;J., Hutzler&nbsp;A., Rochette&nbsp;P., Braucher&nbsp;R., Bourlès&nbsp;D., ASTER Team, Gounelle&nbsp;M., Morbidelli&nbsp;A., Debaille&nbsp;V., Van Ginneken&nbsp;M., Valenzuela&nbsp;M., Quesnel&nbsp;Y., Martinez&nbsp;R., (2019), '''The meteorite flux of the past 2&nbsp;m.y. recorded in the Atacama Desert''', ''Geology'', 2019. Plik [https://arxiv.org/abs/1904.12644 PDF]; więcej → woreczko.pl – [http://www.woreczko.pl/meteorites/events/Events2019.htm#May31 Wydarzenia &bull; ''Events'']</ref>).</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>Większość meteorytów ulega dosyć szybko procesowi degradacji (wietrzenia) w&nbsp;utleniających warunkach panujących na powierzchni Ziemi. Jeśli spadek miał miejsce na teren pustyni – na zimną i&nbsp;lodową Antarktydę lub na gorące i&nbsp;suche pustynie Afryki, Australii lub Półwyspu Arabskiego – okazy mogą przetrwać kilkadziesiąt tysięcy lat. Najszybciej wietrzeją chondryty<ref>niewiele chondrytów pustynnych osiąga wiek ziemski 40000&nbsp;lat</ref>, większe szanse przetrwania mają uboższe w&nbsp;metaliczne żelazo achondryty. Najstarsze znalezione meteoryty z&nbsp;gorących pustyń to meteoryty księżycowe: Dhofar&nbsp;025{{MBD-record|name=Dho 025}} i&nbsp;Dhofar&nbsp;908{{MBD-record|name=Dho 908}} o&nbsp;wieku ziemskim, odpowiednio, 500 i&nbsp;360&nbsp;tysięcy lat oraz meteoryt marsjański Dhofar&nbsp;019{{MBD-record|name=Dho 019}} mający 340&nbsp;tysięcy lat<ref name="age source"></ref>, kilkanaście meteorytów z&nbsp;Antarktydy jest starszych, mają one ponad 480&nbsp;tys. lat. Dwa najstarsze meteoryty z&nbsp;zimnej Antarktydy mają po około 2&nbsp;miliony lat, są to: Allan Hills&nbsp;88019 (chondryt typu H5){{MBD-record|name=ALH 88019}} i&nbsp;Lewis Cliff&nbsp;86360 (chondryt typu L4){{MBD-record|name=LEW 86360}} (Lauretta et&nbsp;al. 2006).</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>Większość meteorytów ulega dosyć szybko procesowi degradacji (wietrzenia) w&nbsp;utleniających warunkach panujących na powierzchni Ziemi. Jeśli spadek miał miejsce na teren pustyni – na zimną i&nbsp;lodową Antarktydę lub na gorące i&nbsp;suche pustynie Afryki, Australii lub Półwyspu Arabskiego – okazy mogą przetrwać kilkadziesiąt tysięcy lat. Najszybciej wietrzeją chondryty<ref>niewiele chondrytów pustynnych osiąga wiek ziemski 40000&nbsp;lat</ref>, większe szanse przetrwania mają uboższe w&nbsp;metaliczne żelazo achondryty. Najstarsze znalezione meteoryty z&nbsp;gorących pustyń to meteoryty księżycowe: Dhofar&nbsp;025{{MBD-record|name=Dho 025}} i&nbsp;Dhofar&nbsp;908{{MBD-record|name=Dho 908}} o&nbsp;wieku ziemskim, odpowiednio, 500 i&nbsp;360&nbsp;tysięcy lat oraz meteoryt marsjański Dhofar&nbsp;019{{MBD-record|name=Dho 019}} mający 340&nbsp;tysięcy lat<ref name="age source"></ref>, kilkanaście meteorytów z&nbsp;Antarktydy jest starszych, mają one ponad 480&nbsp;tys. lat. Dwa najstarsze meteoryty z&nbsp;zimnej Antarktydy mają po około 2&nbsp;miliony lat, są to: Allan Hills&nbsp;88019 (chondryt typu H5){{MBD-record|name=ALH 88019}} i&nbsp;Lewis Cliff&nbsp;86360 (chondryt typu L4){{MBD-record|name=LEW 86360}} (Lauretta et&nbsp;al. 2006).</div></td></tr>
</table>Wiki woreczkohttp://wiki.meteoritica.pl/index.php5?title=Szablon:!radionuclides&diff=72056&oldid=prevSzablon:!radionuclides2026-10-11T18:54:16Z<p></p>
<table style="background-color: white; color:black;">
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">← poprzednia wersja</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">Wersja z 18:54, 11 paź 2026</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">Linia 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">Linia 1:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>-</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><noinclude>{{VerifyLevel|level=1}}</noinclude><ref name="radionuclides">'''izotopy kosmogeniczne''' (ang. '''''cosmogenic isotopes, radionuclides''''') – meteoroid w&nbsp;przestrzeni kosmicznej był wystawiony na działanie promieniowania kosmicznego. Wysokoenergetyczne cząstki promieniowania kosmicznego oddziałują z&nbsp;atomami w&nbsp;skale, powodując reakcje jądrowe i&nbsp;powstawanie charakterystycznych '''izotopów kosmogenicznych''' (np.&nbsp;<sup>3</sup>He, <sup>21</sup>Ne, <sup>38</sup>Ar, <sup>10</sup>Be, <sup>26</sup>Al, <sup>36</sup>Cl, <sup>14</sup>C, <sup>53</sup>Mn). Mierząc ich stężenia w&nbsp;meteorycie i&nbsp;znając tempo produkcji tych izotopów, można oszacować czas ekspozycji próbki na promieniowanie kosmiczne, czyli czas przebywania meteoroidu w&nbsp;przestrzeni kosmicznej po oddzieleniu od ciała macierzystego – '''czas ekspozycji na promieniowanie kosmiczne''' ('''CRE&nbsp;age''', ang. '''''Cosmic-Ray Exposure Age'''''). Termin CRE&nbsp;age występuje głównie w&nbsp;artykułach dotyczących meteorytów, popularniejszym jego odpowiednikiem jest '''datowanie izotopami kosmogenicznymi''' (ang. '''''cosmogenic nuclide dating'''''). Badając izotopy kosmogeniczne można również określić czas od spadku – '''wiek pobytu meteorytu na Ziemi''' (ang. '''''<del class="diffchange diffchange-inline">Terrestrial Age</del>''''') (patrz → [[Antonin]] {{SeparatorBull}} [[Szablon:!SLRs|short-lived radionuclides]]). Badanie rozkładu izotopów w materiale pozwala określić historię ablacji/erozji skały (produkcja radionuklidów zależy od głębokości wewnątrz meteoroidu, porównując aktywności różnych izotopów można oszacować rozmiar meteoroidu przed wejściem w&nbsp;atmosferę oraz położenie fragmentu względem jego powierzchni). Zalety: pozwala badać procesy zachodzące w&nbsp;skali od tysięcy do milionów lat, dostarcza informacji niedostępnych dla klasycznych metod datowania, szeroko stosowana w&nbsp;badaniach meteorytów i&nbsp;powierzchni planet. Wikipedia (EN) – [https://en.wikipedia.org/wiki/Cosmogenic_nuclide Cosmogenic nuclide]</ref><noinclude></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><noinclude>{{VerifyLevel|level=1}}</noinclude><ref name="radionuclides">'''izotopy kosmogeniczne''' (ang. '''''cosmogenic isotopes, radionuclides''''') – meteoroid w&nbsp;przestrzeni kosmicznej był wystawiony na działanie promieniowania kosmicznego. Wysokoenergetyczne cząstki promieniowania kosmicznego oddziałują z&nbsp;atomami w&nbsp;skale, powodując reakcje jądrowe i&nbsp;powstawanie charakterystycznych '''izotopów kosmogenicznych''' (np.&nbsp;<sup>3</sup>He, <sup>21</sup>Ne, <sup>38</sup>Ar, <sup>10</sup>Be, <sup>26</sup>Al, <sup>36</sup>Cl, <sup>14</sup>C, <sup>53</sup>Mn). Mierząc ich stężenia w&nbsp;meteorycie i&nbsp;znając tempo produkcji tych izotopów, można oszacować czas ekspozycji próbki na promieniowanie kosmiczne, czyli czas przebywania meteoroidu w&nbsp;przestrzeni kosmicznej po oddzieleniu od ciała macierzystego – '''czas ekspozycji na promieniowanie kosmiczne''' ('''CRE&nbsp;age''', ang. '''''Cosmic-Ray Exposure Age'''''). Termin CRE&nbsp;age występuje głównie w&nbsp;artykułach dotyczących meteorytów, popularniejszym jego odpowiednikiem jest '''datowanie izotopami kosmogenicznymi''' (ang. '''''cosmogenic nuclide dating'''''). Badając izotopy kosmogeniczne można również określić czas od spadku – '''<ins class="diffchange diffchange-inline">[[Szablon:!terrestrial age|</ins>wiek pobytu meteorytu na Ziemi<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>''' (ang. '''''<ins class="diffchange diffchange-inline">terrestrial age</ins>''''') (patrz → [[Antonin]] {{SeparatorBull}} [[Szablon:!SLRs|short-lived radionuclides]]). Badanie rozkładu izotopów w materiale pozwala określić historię ablacji/erozji skały (produkcja radionuklidów zależy od głębokości wewnątrz meteoroidu, porównując aktywności różnych izotopów można oszacować rozmiar meteoroidu przed wejściem w&nbsp;atmosferę oraz położenie fragmentu względem jego powierzchni). Zalety: pozwala badać procesy zachodzące w&nbsp;skali od tysięcy do milionów lat, dostarcza informacji niedostępnych dla klasycznych metod datowania, szeroko stosowana w&nbsp;badaniach meteorytów i&nbsp;powierzchni planet. Wikipedia (EN) – [https://en.wikipedia.org/wiki/Cosmogenic_nuclide Cosmogenic nuclide]</ref><noinclude></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>{{Przypisy|ncol=1}}</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>{{Przypisy|ncol=1}}</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[Category:Szablony Wiki|!Radionuclides]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[Category:Szablony Wiki|!Radionuclides]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div></noinclude></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div></noinclude></div></td></tr>
</table>Wiki woreczko