PayPal-donate (Wiki).png
O ile nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie zamieszczonych materiałów należą do Jana Woreczko & Wadi.

(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)


Grzempach (Grzempy)

Z Wiki.Meteoritica.pl


Synonimy

Friedrichsau (In NHM Cat)

Grzempy (In NHM Cat)

Opis

Współczesna nazwa wsi Grzępy.

wg PSM
GRZEMPY - spadł prawdopodobnie 3 września 1910r. około godz.15 we wsi Grzempy, położonej około 9 km od miasta Czarnkowa, niedaleko Poznania. Świadkiem spadku był miejscowy rolnik, który ujrzał kulę ognistą spadającą na ziemię. Kula odcięła kilka gałęzi z pobliskiego drzewa i ugrzęzła w polu. Jednocześnie dał się słyszeć gwałtowny, podobny do grzmotu łoskot. Wspomniany rolnik wydobył z ziemi meteoryt wielkości pięści o wadze 690 g. Był tak gorący, że nie dawał się utrzymać w ręku. Okaz był pokryty otoczką opalenizny i widać było, że rozpadł się na części podczas przelotu przez atmosferę lub przy upadku na pole, pozostałych odłamków nie udało się odnaleźć. Obecnie meteoryt znajduje się w zbiorach PAN w Warszawie. Grzempy to meteoryt kamienny - chondryt oliwinowo-bronzytowy. - "Meteoryty Polski" J.Pokrzywnicki.
wg WYSTAWY
Wydawać by się mogło, że sporo meteorytów spada po południu...
Grzempy – ok. godz. 15.00
Meteoryt przybył do wsi Grzempy, niedaleko Poznania prawdopodobnie 3 września 1910 r. Świadkiem był rolnik Bydołek, który zobaczył kulę ognistą. Odcięła ona kilka gałęzi z pobliskiego drzewa i ugrzęzła w polu. Jednocześnie dał się słyszeć gwałtowny, podobny do grzmotu łoskot. Chłop rozkopał miejsce spadku i wydobył kamień wielkości pięści o wadze 690 g. Okaz był pokryty czarną skorupą i widać było, że rozpadł się na części. Pozostałych odłamków nie odnaleziono. Obecnie Grzempy znajdują się w zbiorach PAN w Krakowie.


Opis wg Pokrzywnickiego (1964)

(...)
2. METEORYT GRZEMPY
Pierwszą wzmiankę o spadku tego meteorytu 3 września 1910 r. około godz. 15 (w.m.s.: φ = 52°52' – λ = 16°38') we wsi Grzempy, położonej około 9 km od miasta Czernkowa w Poznańskiem, podał prof. Zerbst z Piły w "Scheidemühler Zeitung" z 10 września 1910 r., którą przytoczył następnie prof. Könnermann z Poznania w "Ostdeutsche Sontagblatt" z 1911 r1. Następnie opis spadku – prawdopodobnie oparty na powyższych źródłach – zamieścił Szulczweski (1923), a dalej krótką wzmiankę o tym meteorycie znajdujemy u Slavika i Spencera (1948) i u Łaszkiewicza (1936). Wreszcie wymienił go pod nazwą "Grzempach" jako wątpliwy (doubtful) Katalog British Museum (1953), podając: φ = 52°54'N – λ = 16°35'E jako przybliżone współrzędne miejsca spadku. Wreszcie spadek ten przestał być wątpliwy dzięki pracom autora (Pokrzywnicki 1955a, b, 1956).
Oto krótki opis meteorytu i jego historia. Niejaki Bydołek, gospodarz ze wsi Grzempy, pracując w swojej zagrodzie ujrzał nagle spadającą na ziemię "kulę ognistą". Kula ta spadając odcięła kilka gałęzi z pobliskiego drzewa i ugrzęzła w ziemi. Jednocześnie dał się słyszeć gwałtowny, podobny do grzmotu łoskot i "utworzyły się gazy przypominające spaloną siarkę". Kopiąc niezwłocznie w miejscu spadku Bydołek wydobył meteoryt wielkości pięści, kształtu okrągławego, masy 690 g. Był tak gorący, że nie dawał się utrzymać w ręku. Okaz pokryty był otoczką opalenizny i wykazywał dwie powierzchnie rozłamu: jedną świeżą, powstałą przy uderzeniu meteorytu o gałęzie i drugą, powstałą wskutek odpadnięcia części masy jeszcze w atmosferze. Odłamków tych nie udało się odnaleźć.
Meteoryt pokryty był otoczką opalenizny 1 stopnia, grubości około 1–1,5 mm, a na rozłamie powstałym w atmosferze – otoczką 2 stopnia (tabl. I, (fig. 4, 5). Na powierzchni otoczki 1 stopnia daje się zauważyć szereg jaśniejszych od tła drobniutkich żyłek. Natomiast obecności tych żyłek we wnętrzu meteorytu nie stwierdzono.
Spadły meteoryt uzyskano przy pomocy władz miejscowych jako dar dla Muzeum Wielkopolskiego, lecz wszedł on do zbiorów tego muzeum dopiero po dłuższych pertraktacjach i sporach z jednym z niemieckich obserwatoriów astronomicznych, prawdopodobnie w Treptow, które rościło sobie prawa do niego. Jak wynika z udzielonych mi notatek zmarłego prof. S. Małkowskiego, badaniem meteorytu miał się zajmować prof. dr W. Archenhold, dyrektor Obserwatorium Astronomicznego w Treptow pod Berlinem. Skądinąd, prof. Szuczewski w rozmowie twierdził, że meteoryt Grzempy był badany w Państwowym Instytucie Geologicznym w Berlinie. Nie zdołano dotychczas stwierdzić, czy wyniki tych badań ogłoszone zostały w literaturze.
Według notatek prof. Małkowskiego, akta dotyczące m.in. meteorytu Grzempy miały się znajdować w 1928 r. w Kancelarii Głównej Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu2 (skrytka nr 4a), lecz przedsięwzięte w 1954 r. poszukiwania nie doprowadziły do ich znalezienia. Według prof. Szulczewskiego, w Obserwatorium Astronomicznym w Szpandawie znajdowały się obszerne akta dotyczące m.in. spadku w Grzempach i w aktach tych miała się jakoby znajdować jakaś drukowana praca. Według Szulczewskiego, meteorytem Grzempy zajmował się i pisał na jego temat były kustosz Muzeum Wielkopolskiego, zmarły w 1913 r. dr F. Pfuhl, profesor Gimnazjum św. Magdaleny w Poznaniu, "zasłużony badacz na polu fizjografii Wielkopolski"3. Meteoryt trafił następnie do zbiorów Muzeum Przyrodniczego w Poznaniu. Dziś znajduje się w zbiorze meteorytów PAN w Warszawie.
Główna masa meteorytu ważyła w 1954 r. – 652,4 g (±0,1 g), przy niej znajdował się odłamek z powierzchni wagi 5,5 g. Wygląd obecny meteorytu ilustrują zdjęcia 1–5 (tabl. I); ma on kształt nieregularnej czworobocznej piramidy, której wierzchołek odłamał się przy przelocie w atmosferze. Meteoryt opatrzony jest nalepką "meteoryt Grzempach"4. Powierzchnia otoczki 1 stopnia jest czarna, jednostajna, chropawa, bez piezogliptów[1]. Otoczka 2 stopnia na rozłamie wierzchołka piramidy jest silnie chropowata. "Piętka" okazu odcięta. Rozkład wrostków Fe-Ni i ich wielkość – nierównomierne. Powyższa morfologia wskazuje m.in. na to, że meteoryt w locie swym prawdopodobnie wirował.
Odłamek wagi 7,212 g zbadany przez mgr A. Piaskowskiego wykazał c.wł. 3,56 g/cm3, a c.wł. głównej masy – 3,42 (±0,01) g/cm3; są to ciężary charakterystyczne dla chondrytów5. Obecnie waga meteorytu wynosi 640,17 g, ponieważ przy odcinaniu kawałka przeznaczonego do analizy chemicznej część masy uległa zniszczeniu.
W konkluzji możemy zaliczyć meteoryt Grzempy do szarych chondrytów bronzytowo-oliwinowych6. Pod względem składu mineralnego i c.wł. meteoryt Grzempy wykazuje podobieństwo do niektórych chondrytów bronzytowo-oliwinowych, jak np.: Koralegh[2] (c.wł. 3,41 – znalezisko z Australii z 1943 r.) lub Phuoc-Binh[3] (c.wł. 3,54 – spadł a Annamie 18 lipca 1941 r.) – por. Pokrzywnicki (1958a).
P r z y p i s y
1 Egzemplarzy obu tych gazet nie udało mi się dotychczas odnaleźć w bibliotekach.
2 Informację tę potwierdził również prof. Szulczewski.
3 Tak go nazywa E. Chwalewnik – "Zbiory Polskie". Warszawa–Kraków (1927 C. 2).
4 Dla uniknięcia podobnych i innych zniekształceń nazw meteorytów używa się w meteorytyce nazw w pierwszym przypadku.
5 Można zauważyć, że w niektórych meteorytach (np. Krähenberg[4] czy Pułtusk) otoczka opalenizny wpływa na c.wł. bardzo niewiele (Cohen 1903, H. 2, s. 116).
6 J. Pokrzywnicki & T. Wieser – "The Grzempy meteorite, its mineral and chemical composition". Bull. Acad. Polon. Sci., Sér. Sci. géol. et géogr., Vol. IX, No. 1, 1961.
(...)

Galeria


Bibliografia

  • Łaszkiewicz A., (1936), O meteorytach Morasko i Grzempach. Mineralogia, Bibl. Wiad. Farmaceut. Warszawa, 1936, s. 194-195.
  • Michel-Levy M.Ch., (1976), Nouvelles observations sur la meteorite de Grzempy. Bulletin de l’Academie Polonaise des Sciences, Serie des Sciences de la Terre, 24/1, 1976, s. 63-65.
  • Pokrzywnicki Jerzy, Wieser T., (1961), The Grzempy meteorite, its mineral and chemical composition. Bull. Acad. Polon. Sci., Sér. Sci. géol. et géogr., Vol. IX, No. 1, 1961.
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1964), I. Meteoryty Polski. II. Katalog meteorytów w zbiorach polskich. Studia Geologica Polonica, vol. XV, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1964, s. 17-19.


Przypisy

  1. ^ chodzi o regmaglipty
  2. ^ meteoryt Koraleigh (L6)
  3. ^ meteoryt Phuoc-Binh (L5), spadek w Quang Nam-Da Nang w Wietmanie
  4. ^ meteoryt Krähenberg (LL5), spadek w 1869 w Niemczech

Linki zewnętrzne

Osobiste