(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)
Žďár nad Sázavou
Z Wiki.Meteoritica.pl
m (Žd'ár nad Sázavou przeniesiono do Žďár nad Sázavou) |
|||
Linia 4: | Linia 4: | ||
== 24. czeski meteoryt == | == 24. czeski meteoryt == | ||
{{InfoboxMeteorite | {{InfoboxMeteorite | ||
- | | nazwa = Žďár nad Sázavou (Žďár) | + | | nazwa = Žďár nad Sázavou (Žďár)<ref name="Žd'ár nad Sázavou"></ref> |
| grafika = Zdar_(Pavel_Spurny)-meteority_zdar.jpg | | grafika = Zdar_(Pavel_Spurny)-meteority_zdar.jpg | ||
| opis = Pierwsze znalezione okazy (''Oba dosud nalezené meteority Žďár nad Sázavou – vpravo první meteorit (6g), vlevo druhý meteorit (40g)'') (fot. Pavel Spurný<ref name="Spurny"></ref>, Astronomical Institute AS CR) | | opis = Pierwsze znalezione okazy (''Oba dosud nalezené meteority Žďár nad Sázavou – vpravo první meteorit (6g), vlevo druhý meteorit (40g)'') (fot. Pavel Spurný<ref name="Spurny"></ref>, Astronomical Institute AS CR) | ||
Linia 12: | Linia 12: | ||
| lokalizacja = Žďár nad Sázavou, Czechy | | lokalizacja = Žďár nad Sázavou, Czechy | ||
| położenie = 49°28,28'N, 15°49,28'E<ref>wg Meteoritical Bulletin 49°31'18"N, 16°02'00"E</ref> | | położenie = 49°28,28'N, 15°49,28'E<ref>wg Meteoritical Bulletin 49°31'18"N, 16°02'00"E</ref> | ||
- | | data = 9 grudnia 2014 roku, 16:16 UT (wtorek) | + | | data = 9 grudnia 2014 roku, 16:16:45-54 UT (wtorek) |
| typ = chondryt zwyczajny L4 | | typ = chondryt zwyczajny L4 | ||
| masa = 5,92 + 39,25 g | | masa = 5,92 + 39,25 g | ||
| liczba = dwa okazy | | liczba = dwa okazy | ||
- | | synonimy = ''Rudolec''<ref name="noname">meteoryt został zgłoszony do ''Meteoritical Bulletin'', znalazcy zaproponowali nazwę '''Žďár nad Sázavou''' (w skrócie '''Žďár''')</ref> | + | | synonimy = '''Žd'ár nad Sázavou'''<ref name="Žd'ár nad Sázavou">'''Žd'ár nad Sázavou''' – pod taką nazwą (pisownią) meteoryt zarejestrowano w Meteoritical Bulletin</ref>, ''Rudolec''<ref name="noname">meteoryt został zgłoszony do ''Meteoritical Bulletin'', znalazcy zaproponowali nazwę '''Žďár nad Sázavou''' (w skrócie '''Žďár''')</ref> |
}} | }} | ||
Bardzo jasny bolid obserwowany 9 grudnia 2014 roku (wtorek) nad [[Czechy|Czechami]], z którego spadły meteoryty. | Bardzo jasny bolid obserwowany 9 grudnia 2014 roku (wtorek) nad [[Czechy|Czechami]], z którego spadły meteoryty. |
Wersja z 23:43, 24 maj 2015
Strona w budowie (Site under construction) Jeszcze to chwilę potrwa (It will take a while) |
24. czeski meteoryt
Žďár nad Sázavou (Žďár)[1] → | |
![]() Pierwsze znalezione okazy (Oba dosud nalezené meteority Žďár nad Sázavou – vpravo první meteorit (6g), vlevo druhý meteorit (40g)) (fot. Pavel Spurný[2], Astronomical Institute AS CR)
| |
Spadek | |
Lokalizacja | Žďár nad Sázavou, Czechy |
Położenie[4] | 49°28,28'N, 15°49,28'E[3] |
Data | 9 grudnia 2014 roku, 16:16:45-54 UT (wtorek) |
Charakterystyka | |
Typ | chondryt zwyczajny L4 |
Masa | 5,92 + 39,25 g |
Liczba okazów | dwa okazy |
Meteoritical Bulletin Database | |
Synonimy → | |
Žd'ár nad Sázavou[1], Rudolec[5] |
Bardzo jasny bolid obserwowany 9 grudnia 2014 roku (wtorek) nad Czechami, z którego spadły meteoryty.
Meteoroid i bolid
9 grudnia 2014 roku o godzinie 16:16:45 UT przeciął niebo bardzo jasny bolid, jego przelot zarejestrowały kamery sieci European Fireball Network (EN) (cztery stacje[6]) oraz Polish Fireball Network (PFN, PKiM). Otrzymał on oznaczenie EN091214.
Według dostępnych w internecie informacji (wyliczenia przeprowadzone przez Pavla Spurnego[2] z EN) w ziemską atmosferę wszedł meteoroid o wadze ok. 200 kg z prędkością 22 km/s pod kątem 25 stopni do powierzchni Ziemi. Zapłonął na wysokości ok. 100 km w okolicach miasta Opava i kontynuował swój lot w kierunku południowo zachodnim[7]. Przebył on w czasie ok. 9 sekund drogę 170 km (tak długa droga jest rzadkością). Największą jasność osiągnął będąc na wysokości 37 km na północny wschód od miejscowości Vír (jego jasność w maksimum wynosiła nawet –14m, a obliczona jasność absolutna –3,3m). Zgasł na wysokości 25 km, 6 km na południowy wschód od miejscowości Žďár nad Sázavou, wyhamowując do prędkości ok. 5 km/s. Jego waga wynosiła wówczas mniej niż 1 kg. Jest zatem oczywiste, że nastąpił spadek meteorytu.
W końcowej fazie lotu (ang. dark flight) meteoryt uległ znacznemu rozdrobnieniu (liczba fragmentów jest szacowana na tysiące[8]), a jego małe fragmenty szybko wyhamowały i po kilku minutach spadły na powierzchnię Ziemi. Obliczono, że fragment o wadze 6 gramów uderzył w ziemię po 8 minutach z prędkością ok. 30 m/s, a okaz 40 g po 5,5 minutach lotu spadł z prędkością ok. 40 m/s. Obszar spadku ma około 4 km szerokości i 30 km długości.[8] Rozciąga się od tamy Vír (Vírské přehrady), gdzie mogły spaść najmniejsze fragmenty niesione wiatrem na SSW, aż w okolice wsi Bohdalov. Największy okaz powinien spaść w lesie na SSW od wsi Rudolec.
Wyliczono przybliżoną heliocentryczną orbitę meteoroidu[9]:
- wielka półoś a=2,3 AU;
- mimośród e=0,705;
- odległość perihelium q=0,668 AU;
- nachylenie orbity i=3,1°;
- prędkość geocentryczną 19,2 km/s.
Wartości te pozwalają przypuszczać, że meteoroid należał do roju Southern December delta Arietids[10] (DSA).
Znaleziska
- Znaleziono pierwsze okazy. W okolicy Nová Ves u Nového Města na Moravě w wyniku zakrojonych na szeroką skalę poszukiwań, po kilkunastu dniach od bolidu, znaleziono okaz wyglądający na chondryt.
Pierwszy okaz o wadze 5,93 g znalazł Tomáš Holenda astronom amator[11]. Wstępne oględziny wskazują na chondryt zwyczajny typu L o niskim typie petrograficznym (3.9).
Drugi okaz znaleziono dopiero 12 stycznia 2015 roku w okolicy miejscowości Vatín. Według portalu Astronomický ústav AV ČR: na początku stycznia, gdy stopniał śnieg, podjęto dalsze poszukiwania. Poszukiwania kontynuowano na terenie, gdzie mogły spaść okazy o wadze 30-50 gramów. 12 stycznia Tomáš Henych z Astronomického ústavu Akademie věd znalazł okaz o wadze około 41 gramów. Okaz znaleziono w odległości tylko 19 metrów od obliczonej pozycji rejonu, gdzie powinny spaść okazy o tej wadze!
Miejsca znalezienia pierwszego i drugiego okazu dzieli odległość ok. 8,3 km.
Klasyfikacja
Analizę i klasyfikację meteorytu (pierwszego okazu) przeprowadzili dr Jakub Haloda z żoną dr Patricií Halodovou w laboratorium czeskiej służby geologicznej (České geologické služby). Meteoryty spadłe z bolidu obserwowanego 9 grudnia 2014 roku to chondryty zwyczajne typu L3.9.[12] Badacze przygotowali już zgłoszenie nowego meteoryt do Meteoritacal Bulletin i zaproponowali dla niego nazwę Žďár nad Sázavou (w skrócie Žďár; pol. Zdziar nad Sazawą).[8]
Jest to kolejny czeski meteoryt znaleziony w wyniku analiz obserwacji jasnych bolidów zarejestrowanych przez aparaty/kamery sieci European Fireball Network[13] – Benešov, Morávka, Příbram[14] (oraz słowackie Košice).
Lokalizacja
(N) Nová Ves u Nového Města na Moravě, (R) Rudolec, (V) Vatín, (Z) Žďár nad Sázavou, (*) Vír
prawdopodobne miejsca znalezienia pierwszych okazów meteorytu
Pavel Spurný z okazem meteorytu[15]
(linia różowa) przybliżona trajektoria bolidu
(linia czerwona) Přibližná trasa dopadu části úlomků
* W 2018 roku Google zmieniło zasady działania apletu, mapa może wyświetlać się niepoprawnie (pomaga Ctrl+F5); więcej → Szablon:GEMap-MyWiki
Žďár nad Sázavou (pol. Zdziar nad Sazawą), Nové Město na Moravě, Vatín.
Pierwszy, mniejszy okaz znaleziono w okolicy Nová Ves u Nového Města na Moravě (w punkcie o współrzędnych 49°31'55.4"N, 16°04'59.8"E). Drugi, większy znaleziono w pobliżu miejscowości Vatín (w punkcie o współrzędnych 49°30'04.5"N, 15°58'59.0"E).
Na portalu Český rozhlas znajduje się mapka z zaznaczoną przybliżoną linią, gdzie prawdopodobnie spadły fragmenty meteorytu (Přibližná trasa dopadu části úlomků). Znajduje się tam również fotografia Pavla Spurnego[2], który trzyma w ręku meteoryt (Astronom Pavel Spurný při pátrání po meteoritu na Vysočině)[15]. Fotografia opatrzona jest komentarzem Největší část tělesa dopadla jihozápadně od Rudolce.
Zidentyfikowano obszar, gdzie mogła spaść większa część meteorytów, ma on wymiary około 200×300 metrów. Znajduje się około jeden kilometr na południowy zachód od wsi Rudolec. Teren ten porastają gęste świerkowe zarośla, część miejsc jest podmokłych. Mniejsze fragmenty mogą znajdować się w pobliżu wyimaginowanej linii (czerwona na mapie obok) łączącej wsie Ždánice, Řečice i Rudolec.
Trasa bolidu przebiegała niedaleko od miejsca, gdzie w 1619 roku w okolicy miejscowości Odranec prawdopodobnie spadły meteoryty.
Galeria
Prawdopodobne miejsca znalezienia okazów
Bolid EN091214 zarejestrowany przez stację Polish Fireball Network
YouTube – BOLID nad Polską 9 12 2014 161645UT |
Przypisy
Zobacz również
Linki zewnętrzne
- Česká astronomická společnost – Jasný bolid 9. 12. 2014 ● 23. meteorit s rodokmenem potvrzen
- Astronomický ústav, Akademie věd České republiky (AV ČR) – Mimořádný bolid v podvečer 9. prosince 2014 nad Českou republikou aneb co a kde spadlo na Vysočině (Mimořádný bolid v podvečer 9. prosince 2014 nad Českou republikou: co a kde spadlo na Vysočině) ● 23. meteorit s rodokmenem na světě nalezen
- Facebook – Astronomický ústav AV ČR
- Hvězdárna a planetárium Plzeň – Na Vysočině nalezen první úlomek meteoritu ● Čeští astronomové našli druhý fragment meteoritu
- Hvězdárna Valašské Meziříčí – Spektrum nejjasnějšího bolidu v roce 2014 zachyceno
- YouTube – BOLID nad Polską 9 12 2014 161645UT)
- lunarmeteoritehunters – Germany / Czech Rep. / Poland / Austria Fireball Meteor 09DEC2014
- Polish Fireball Network (PKiM) – BOLID z 9 grudnia 2014
- Meteor Data Center – Southern December delta Arietids
- Meteor Showers Online – Delta Arietids
- woreczko.pl – Sieci bolidowe (fireball network)
Mass media
- Aktuálně.cz – Pavel Spurný nejen o meteoritu Žďár v České televizi
- TN.nova.cz – METEORIT V ČESKU: Úlomky našli na Žďársku, jedná se o bolid
- CeskaTelevize.cz – Události ● Události
- Český rozhlas – Astronomové už týden pročesávají les na Vysočině, hledají vzácný meteorit (mapa – prawdopodobny rejon spadku)