PayPal-donate (Wiki).png
O ile nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie zamieszczonych materiałów należą do Jana Woreczko & Wadi.

(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)

Drelów/Badania

Z Wiki.Meteoritica.pl

2i
Badacze z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach: Agnieszka Mirek i Krzysztof Szopa (UŚl)

W kwietniu 2025 roku ukazał się artykuł badaczy z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (Szopa et al. 2025) z wynikami analiz i klasyfikacją meteorytu Drelów.

Badania i klasyfikacja

Spadek i poszukiwania

Spadek meteorytu został zarejestrowany i zlokalizowany przez sieć bolidową Skytinel.[1] Zjawisko zaobserwowano 18 lutego 2025 roku o godzinie 18:04 (UT+1). Obliczono orbitę meteoroidu, jego trajektorię w atmosferze oraz pole rozsiania fragmentów (ang. strewn field). Do końca marca 2025 roku odnaleziono około 75 fragmentów o łącznej masie około 3917 g. Pierwszy fragment (92,8 g) został znaleziony cztery dni po spadku. Dzień później znaleziono masę główną 517,07 g.

Fragmenty meteorytu (3 fragmenty, 23,73 g) podarowane do badań przez Kryspina Kmieciaka (UŚl)

Materiał do badań na Uniwersytecie Śląskim został przekazany przez Kryspina Kmieciaka. Były to 3 fragmenty (w sumie 23,73 g) meteorytu pochodzące z jednego okazu o wadze 77 g. Okaz był znaleziony w lokalizacji mieszczącej się w przewidzianym przez wyliczenia Skytinel polu rozrzutu.

Własności fizyczne i mineralogia

Pierwsze oględziny znalezionych okazów wskazywały, że jest to chondryt zwyczajny typu L lub nawet LL, czyli o małej zawartości żelaza metalicznego – widać również, że okazy są „za duże”, jak na swoją wagę. Na przełamach nie widać chondr, więc jest on wysokiego typu petrograficznego. Widać też żyłki szokowe. Okazy w całości są pokryte czarną i brązową, matową skorupą obtopieniową. Widać też regmaglipty. Na okazie Maksymiliana Jakubczaka jest mały odsłonięty fragment powierzchni pokryty skorupą drugiego rzędu (może to trzeciego rzędu?). Na okazie tym widać też ślady uderzenia w twarde podłoże. Okazy są „kanciaste”, co sugeruje, że ulegały fragmentacji jeszcze na małych wysokościach, ale dobrze uformowana skorupa świadczy, że było to jeszcze w fazie jasnej przelotu bolidu. Był to deszcz meteorytów.

Pierwsze okazy zostały znalezione mniej niż cztery dni po spadku. Nie widać na nich oznak wietrzenia, gdyż w rejonie spadku nie było w tym okresie opadów, a temperatura była ujemna.

Skorupa obtopieniowa meteorytu jest czarna (zbudowana ze szklistego materiału z inkluzjami szkieletowych spine­li bogatych w żelazo). Chondry występują rzadko i nie przekraczają 1,5 mm średnicy (typowo mają do 0,8 mm). Występują różne typy chondr, z czego dominują: chondry porfirowe oliwinowe (PO, porphyritic olivine), chondry belkowe (lamelkowe) oliwinowe (BO, barred olivine) > chondry granularne (ziarniste) oliwinowo-piroksenowe (GOP, granular olivine-pyroxene) > chondry promieniste piroksenowe (RP, radial pyroxene). Większość chondr jest łatwo rozpoznawalna i zdeformowana. W niektórych fragmentach widoczne są ciemne żyły szokowe (ang. shock veins) (widoczne gołym okiem). Fazami metalicznymi są kamacyt, taenit i tetrataenit. W badanym meteorycie stwierdzono również obecność ziaren miedzi rodzimej (do 5 μm średnicy). Skład objętościowy meteorytu to (w % obj.): oliwin (Ol) – 35,5%, ortopiroksen (Opx) – 43%, klinopiroksen (Cpx) – 9,2%, plagioklaz (Pl) – 5,0%, troilit (Tro) – 3,5%, kamacyt (Kam) – 2,7%, merrillit + apatyt (Mer+Ap) – 0,4% i chromit (Chr) – 0,3%.

Zawartość Fa, Fs i Te[2] w oliwinie (średnia; w % mol.) wynosi odpowiednio: 25,94, 73,35 i 0,55. Pirokseny niskowapniowe są jednorodne – zawartość Wo wynosi 1,65, Fs – 22,00, a En – 76,34 (w % mol.). Średnia zawartość Al₂O₃, MgO i TiO₂ w spine­lu chromowym wynosi odpowiednio: 5,6%, 2,36% i 2,73% wagowo. Troilit jest jednorodny, z minimalnym niedoborem siarki. Zawartość niklu i kobaltu w troilicie dochodzi odpowiednio do 0,04% i 0,11% wagowo. Fazami metalicznymi są kamacyt, taenit i tetrataenit. Kamacyt zawiera od 5,83 do 6,81% wag. niklu i od 0,39 do 0,56% wag. kobaltu. Tetrataenit charakteryzuje się zawartością niklu w zakresie 49,68–50,46% wag. i kobaltu do 0,05% wag. Wysokowapniowy piroksen monoklinowy, podobny do diopsydu, jest rzadki. Piroksen wraz z plagioklazem występuje w mezostazie. Skład skaleni (średni; N=37): Ab – 83,91%, Or – 5,78%, An – 10,31%, Cs – 0,03%. Ziarna skaleni występują także w matriksie i w pobliżu metamorfizowanych chondr. Ziarna skaleni mają do 200 μm długości. Minerały akcesoryczne to fosforany (chlorapatyt < merrillit) oraz miedź rodzima (zaw. Ni = 1,48% wag.).

Klasyfikacja

Na podstawie klasycznej metody meteoryt Drelów sklasyfikowano jako chondryt zwyczajny typu L6 (na podstawie składu oliwinu i piroksenów – Fa/Fs (fajalit/ferrosilit) – oraz zawartości kobaltu (Co) w kamacycie w odniesieniu do Fa w oliwinie), ze stopniem zwietrzenia (ang. weathering level) W0 i stopniem szokowym (ang. shock stage) S3.


Błasiak (2026)

«

Meteoryt Drelów, związany z bolidem z dnia 18 lutego 2025 r., został sklasyfikowany jako chondryt zwyczajny typu L6 o umiarkowanym stopniu szokowym (S3) i bardzo niskim stopniu zwietrzenia (W0). Okaz znaleziony przez autora poddano szczegółowym badaniom petrologicznym, mineralogicznym i geochemicznym. Badany materiał charakteryzuje się dominacją ksenomorficznego tła, obecnością reliktowych chondr (typ petrologiczny – 6) oraz licznymi żyłami szokowymi (stopień szokowy – S3). Średnia zawartość cząstki fajalitowej w oliwinie (24,73% mol.), ferrosilitowej w piroksenie (20,86% mol.) jednoznacznie potwierdza przynależność meteorytu Drelów do grupy chemicznej L chondrytów zwyczajnych. Przeprowadzone analizy potwierdzają słuszność klasyfikacji (Szopa i in. 2025; Meteoritical Bulletin 2025).

Analizy pierwiastków śladowych metodą LA-ICP-MS[3] wykazały zróżnicowanie geochemiczne pomiędzy fazami mineralnymi. Oliwiny i pirokseny najlepiej zachowują pierwotny sygnał geochemiczny, podczas gdy fosforany są głównymi nośnikami REE[4], przy wyraźnym wzbogaceniu merrillitu względem apatytu. Porównanie chromitów pochodzenia kosmicznego z ziemskimi podkreśla podwyższone zawartości Ti oraz zubożenie w Ni i Co, co wynika z preferencyjnego wiązania tych pierwiastków przez fazy metaliczne. Wyniki potwierdzają skuteczność analizy fazowej w identyfikacji nośników pierwiastków śladowych w chondrytach zwyczajnych.

»


Galerie

Cechy fizyczne

Wstępne wyniki pomiarów widma mössbauerowskiego meteorytu Drelów, wskazuję, że jest w nim więcej fazy metalicznej (stop Fe-Ni) niż w meteorycie Sołtmany

Porównanie meteorytów Sołtmany 0,57 g (z lewej strony) i Drelów 0,60 g (z prawej strony) (fot. Szymon Kozłowski)

Widoczne duże ziarna metalu (piętka 5,1 g) (fot. Andrzej Owczarzak)

Płytka (2,7 g); widoczne żyłki szokowe (ang. shock veins) i ziarna metalu (fot. Tomasz Kubalczak)

Płytka (2,97 g) pełen przekrój (full slice) z widocznymi żyłkami szokowymi, ziarnami stopu Fe-Ni i nielicznymi chondrami (fot. Jan Woreczko)

Okaz [20]; żyłki szokowe (ang. shock veins) z widocznymi oznakami wietrzenia; widać połyskujące ziarna stopu żelazo-niklu i nieliczne potrzaskane chondry (fot. Marcin Cimała)

Fragment okazu [23]; żyłki szokowe (ang. shock veins) (fot. Kryspin Kmieciak)

Fragment okazu [23]; (góra) po prawej skorupa obtopieniowa (ang. fusion crust), po lewej lustro tektoniczne (ang. slickenside) przypominające skorupę obtopieniową drugiego rzędu; (dół) lustro tektoniczne (fot. Kryspin Kmieciak)

Skorupa obtopieniowa (ang. fusion crust) i wewnętrzna budowa (fot. Andrzej Owczarzak). W prawym dolnym rogu obrazu widać ciemnoniebieski obiekt! Nie udało się go zidentyfikować, ale być może jest to kryształ halitu (NaCl)?![5]

Płytki meteorytu Drelów. Widać nieliczne zachowane chondry, liczne ziarna stopu Fe-Ni oraz pierwsze oznaki wietrzenia (fot. Tomasz „Aurora” Żywczak)


Mineralogia i petrografia

Błasiak (2026)

Rys. 3. Pełny przekrój przez meteoryt; płytka cienka uniwersalna w świetle przechodzącym A) niespolaryzowanym (1N); B) spolaryzowanym (NX).
Fig. 3. Full cross-section of a meteorite; thin section in transmitted light A) plane-polarised (1N); B) polarised (NX).

Rys. 4. Zdjęcia mikroskopowe: A) zdeformowana chondra oliwinowa (NX); B) zdeformowana chondra piroksenowa przecięta żyłą szokową (NX); C) żyła szokowa (1N); D) żyła szokowa (NX).
Fig. 4. Microscopic images: A) deformed olivine chondrule (NX); B) deformed pyroxene chondrule cut by a shock vein (NX); C) shock vein (1N); D) shock vein (NX).

Rys. 5. Zdjęcia mikroskopowe ze zbliżeniem na skorupę obtopieniową i wnętrze meteorytu z wyszczególnieniem strefy „czarnych żyłek” (na czerwono): A) światło przechodzące niespolaryzowane (1N); B) światło przechodzące spolaryzowane (NX); C) światło odbite z zaznaczonymi spinelami w skorupie obtopieniowej (czerwone strzałki).
Fig. 5. Microscopic images showing a close-up of the fusion crust and the interior of the meteorite, with the ‘black veins’ zone highlighted (in red): A) plane-polarised transmitted light (1N); B) cross polarised transmitted light (NX); C) reflected light with spinels marked in the fusion crust (red arrows).

Rys. 6. Odmieszania faz Fe-Ni-Cu: A) przerosty kamacytu i taenitu w sąsiedztwie skorupy obtopieniowej ze spinelami; B) ziarno faz metalicznych Fe-Ni-Cu i troilitu. Zdjęcia BSE.[6]
Fig. 6. Fe-Ni-Cu phase exsolution; BSE images: A) kamacite and taenite intergrowths in the vicinity of the fusion crust with chromites; B) Fe-Ni-Cu metallic phase grains and troilite. BSE images.

Rys. 8. Diagramy klasyfikacyjne, gdzie punkt projekcyjny oznaczony został gwiazdką: A) Stosunki molowe cząsteczki fajalitowej w oliwinach do ferrosilitowej w piroksenach niskowapniowych dla chondrytów zwyczajnych (zmodyfikowane po Rubin 1990); B) zestawienie zawartości cząsteczki fajalitowej ze średnią zawartością kobaltu w kamacycie na tle chondrytów zwyczajnych (zmodyfikowane po Kirby i in. 2025).
Fig. 8. Classification diagrams, where the projection point is marked with a star: A) Molar ratios of fayalite in olivines to ferrosilite in low-Ca pyroxenes of ordinary chondrites (modified after Rubin 1990); B) comparison of the fayalite molar fraction with the average cobalt content in the kamacite using the example of ordinary chondrites (Kirby et al. 2025).

Rys. 9. A) ziarno kamacytu, taenitu i tetrataenitu; B) ziarna kamacytu, taenitu i troilitu w masie sklanej; C) zbliżenie na fazy metaliczne w żyle szokowej; D) żyła szokowa; E) belkowa chondra oliwinowa z zaznaczoną strefą „czarnych żyłek”; F) chondra piroksenowa belkowa; G) ziarna troilitu, taenitu i chromitu w tle skalnym (skróty: Ol – oliwin, Px – piroksen, Sk – skaleń); H) parageneza apatytu z merrillitem. Zdjęcia BSE.
Fig. 9. A) grains of kamacite, taenite and tetrataenite; B) grains of kamacite, taenite and troilite in meteorite matrix; C) close-up of metallic phases located in shock vein; D) shock vein; E) olivine barred chondrule with marked ‘black veins’ zone; F) barred pyroxene chondrule; G) grains of troilite, taenite and chromite in matrix (abbreviations: Ol – olivine, Px – pyroxene, Sk – feldspar); H) paragenesis of apatite with merrillite. BSE images.

Okazy

Okaz [46] i szczegóły jego wyglądu (fot. Marcin Cimała)

Orientowany okaz 93 g [46]; znalazca Filip Nikodem

Trzy rodzaje powierzchni okazu pokryte skorupą obtopieniową (ang. fusion crust); regmaglipty; środkowe zdjęcie przedstawia powierzchnię pokrytą skorupą obtopieniową drugiego rzędu

Widoczne na skorupie obszary iryzacji (ang. iridescence)[7]

Orientowany okaz chondrytu węglistego Aguas Zarcas (fot. ASU); cała tylna powierzchnia okazu wykazuje iryzację (ang. iridescence)

Na krawędzi dwóch płaszczyzn powierzchni okazu widoczne, tzw. roll-over lip, charakterystyczne dla okazów orientowanych; powierzchnie te różnią się też grubością skorupy obtopieniowej

Wewnętrzna budowa meteorytu; widać małe, błyszczące ziarna stopu żelazo-niklu (Fe-Ni), nieregularne ziarenka troilitu (FeS) i delikatne żyłki szokowe (ang. shock veins)


Okazy [1], [7] i [21] w kolekcji Tomasza Jakubowskiego (fot. Tomasz Jakubowski)

Okaz [1], znalezisko Maksymiliana Jakubczaka; eksponowany w PAN Muzeum Ziemi w Warszawie

Okaz [7], znalezisko Gabrieli Najman

Fragment (26,8 g) okazu [21], znalezisko Kryspina Kmieciaka; eksponowany w Muzeum na Kuźniczej we Wrocławiu


#WGabinecieAstronoma

Meteoryt Drelów…


Meteorite DRELÓW fall from 18-02-2025 in Poland 93 grams oriented

Meteoryt Drelów: co kryje w środku?

Bibliografia

  • Bischoff Addi, Szopa Krzysztof, Barrat Jean-Alix, Bartel Stig, Berndt Jasper, Di Rocco Tommaso, Heinlein Dieter, Klemme Stephan, Krzykawski Tomasz, Lehnert Björn, Mirek Agnieszka, Pack Andreas, Patzek Markus, Pichotta Marie, Reitze Maximilian P., Ruchti Stefan, Schmitt-Kopplin Philippe, Wimmer Karl, Żmija Mateusz, (2026), Drelów, the 13th and latest meteorite fall in Poland—A typical L6 chondrite with shock veins, Meteoritics & Planetary Science, vol. 61(3), 2026, s. 466-486 (abstrakt). Plik doi.
  • Błasiak Aleksander, (2026), Petrologia, mineralogia i geochemia pierwiastków śladowych meteorytu Drelów (Petrology, mineralogy and trace element geochemistry of the Drelów meteorite), Acta Soc. Metheor. Polon., 17, 2026, s. 35-51 (abstrakt). Plik doi; plik ASMP.
  • Szopa Krzysztof, Mirek Agnieszka, Żmija Mateusz, Kmieciak Kryspin, Krzykawski Tomasz, (2025), Nowy Polski meteoryt z Drelowa: charakterystyka geochemiczna, mineralogiczna i petrologiczna (New Polish meteorite from Drelów: geochemical, mineralogical and petrological investigation), Acta Soc. Metheor. Polon., 16, 2025, s. 51-66 (abstrakt). Plik ASMP.
  • Żmija Mateusz, et al., (2026), Drelów Meteorite (L6)—From Observations of a Fireball by Skytinel Network to the Recovery of Over 70 Meteorite Fragments in Poland, Meteoritics & Planetary Science, in preparation.[1]

Przypisy

  1. ^ a b Skytinel — dynamicznie rozwijająca się sieć stacji bolidowych Skytinel; projekt zainicjowany wiosną 2024 roku i prowadzony przez Mateusza Żmiję; rozmieszczone na terenie Polski ponad 50 stacji z kamerami all-sky i kierunkowymi (stan: marzec 2026 r.), rejestruje jasne meteory i bolidy; sieć ma już swoje sukcesy: obserwacja bolidu z którego spadł meteoryt Haag i rokujący bolid SN20241025 (Grzebsk).
    • W lutym 2025 roku znaleziono okazy meteorytu Drelów spadłe z zaobserwowanego przez sieć bolidu SN20250218!
    • W sierpniu 2025 roku znaleziono fragmenty meteorytu Poświętno spadłe z zaobserwowanego przez sieć bolidu SN20250724!
    • W kwietniu 2026 roku znaleziono okaz meteorytu Zadzim spadły z zaobserwowanego przez sieć bolidu SN20260417!
  2. ^ użyte skróty: Ab – albit, An – anortyt, Cn (Cs) – celsian (Ba-skalenie), Di – diopsyd, En – enstatyt (minerał), Fa – fajalit, Fo – forsteryt, Fs – ferrosilit, Fsp – skalenie, Ol – oliwiny, Or (lub Mi) – ortoklaz (K-skalenie), Pl – plagioklaz, Px – pirokseny, Te – tefroit (tephroite), Tro – troilit, Wo – wollastonit
  3. ^ LA-ICP-MS (ang. Laser Ablation Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry) – zaawansowana technika analityczna, która umożliwia precyzyjną analizę pierwiastkową i izotopową próbek stałych w mikroskali. Pozwala na mapowanie składu chemicznego bez konieczności rozpuszczania materiału. LA (ablacja laserowa) – laser o wysokiej energii odparowuje mikroskopijną ilość materiału bezpośrednio z powierzchni próbki w komorze w atmosferze gazu obojętnego; ICP (jonizacja) – powstały aerozol trafia do plazmy indukcyjnie sprzężonej (o temperaturze rzędu 7500K, gdzie cząsteczki ulegają atomizacji i jonizacji; MS (detekcja mas) – jony są następnie kierowane do spektrometru mas, gdzie są rozdzielane i mierzone na podstawie stosunku masy do liczby atomowej (m/Z); Wikipedia – Inductively coupled plasma mass spectrometry
  4. ^ pierwiastki ziem rzadkich (REE, ang. Rare Earth Elements) – grupa 17 chemicznie podobnych pierwiastków obejmująca 15 lantanowców oraz skand i itr. Proporcje REE w meteorytach są ważnym wskaźnikiem typu meteorytów
  5. ^ za woreczko.pl: halit (NaCl) – popularna sól kuchenna. W meteorytach występuje w przerostach z sylwinem (KCl). Znaleziony w chondrytach węglistych i aubrytach. W meteorycie Zag występują liczne kryształki halitu (wielkości 0,5–3 mm, niekiedy prawidłowo wykształcone) o barwie ciemnoniebieskiej lub purpurowej. Minerał bardzo łatwo rozpuszczalny w wodzie, stąd późno zidentyfikowany w meteorytach – płytki i szlify z meteorytów przygotowuję się niemal zawsze z użyciem wody, która wypłukuje halit z próbki! Często kryształy halitu mają zabarwienie spowodowane niedoskonałością sieci krystalicznej (defekty) wywołane naturalną promieniotwórczością sąsiednich minerałów i promieniowaniem kosmicznym
  6. ^ SEM-EDS (ang. Scanning Electron Microscopy, Energy Dispersive Spectroscopy) – połączenie skaningowej mikroskopii elektronowej (SEM) z spektroskopią rentgenowską z dyspersją energii (EDS/EDX), umożliwiające jednoczesną obserwację mikrostruktury próbki i analizę jej składu chemicznego. Wiązka elektronów w mikroskopie SEM skanuje powierzchnię próbki, tworząc obraz o bardzo dużym powiększeniu; oddziaływanie elektronów z atomami próbki powoduje emisję charakterystycznego promieniowania rentgenowskiego; detektor EDS mierzy energie tego promieniowania, co pozwala zidentyfikować obecne pierwiastki i oszacować ich zawartość. Wikipedia – Skaningowy mikroskop elektronowy  ●  Energy-dispersive X-ray spectroscopy
    SEM-BSE (ang. Scanning Electron Microscopy, Backscattered Electrons) – technika obrazowania w skaningowym mikroskopie elektronowym wykorzystująca elektrony wstecznie rozproszone (BSE). Wiązka elektronów pada na próbkę, a część elektronów zostaje odbita (rozproszona wstecznie) przez jądra atomowe materiału; liczba elektronów BSE zależy głównie od liczby atomowej (Z) pierwiastków obecnych w próbce: pierwiastki cięższe (wyższe Z) dają silniejszy sygnał i są widoczne jako jaśniejsze obszary, pierwiastki lżejsze (niższe Z) dają słabszy sygnał i są widoczne jako ciemniejsze obszary. Co widać?: kontrast składowy (różnice w składzie chemicznym faz), identyfikację różnych faz materiału, obserwację rozmieszczenia minerałów, wtrąceń i zanieczyszczeń, informacje o mikrostrukturze próbki. Zalety: szybkie rozróżnianie obszarów o różnym składzie chemicznym, dobra współpraca z analizą EDS, szczególnie przydatna do badania materiałów wielofazowych. Wikipedia (EN) – Scanning electron microscope. Więcej → Mikrosonda (Microprobe)
  7. ^ za Wikipedią: iryzacja (ang. iridescence) – zjawisko optyczne polegające na powstawaniu tęczowych barw w wyniku interferencji światła białego odbitego od przezroczystych lub półprzezroczystych powierzchni składających się z wielu warstw substancji o różnych własnościach optycznych; zjawisko obserwowane na powierzchni minerałów, macicy perłowej, plamach cieczy oraz świeżych żużlach wulkanicznych

Zobacz również

Linki zewnętrzne

Źródło „http://wiki.meteoritica.pl/index.php5/Drel%C3%B3w/Badania”