PayPal-donate (Wiki).png
O ile nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie zamieszczonych materiałów należą do Jana Woreczko & Wadi.

(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)


Gnadenfrei (Piława Górna)

Z Wiki.Meteoritica.pl

Trzy grzmoty - dwa okazy

Gnadenfrei (Piława Górna)
Gnadenfrei (Muz Min UWroclaw).jpg
Masa główna ze zbiorów Muzeum Mineralogicznego Uniw. Wrocławskiego (fot. Antoni Stryjewski)
Spadek
Lokalizacja miejscowość Piława Górna (dawniej Gnadenfrei), woj. wrocławskie, Polska
Położenie[1] 50°40'N, 16°46'E
Data 17 maja 1879, 16:00
Charakterystyka
Typ H5
Masa 1750 g
Liczba okazów dwa okazy
Meteoritical Bulletin Database
Synonimy
wg NHM Cat: Pilawa Gorna, Schobergrund; inne: Pilawa Górna, Schöbergrund

17 maja 1879 r. o godzinie 16 w miejscowości Gnadenfrei (dziś Piława Górna) dał się słyszeć silny grzmot podobny do wystrzału armatniego, a następnie rodzaj gwizdu i "coś" na oczach pracującej w polu kobiety, spadło na ziemię wyrzucając w górę obłok pyłu. To kilogramowy kamień wybił dziurę o głębokości 30 cm. Znaleziono też drugi okaz (750 g) na głębokości kilkunastu centymetrów. Przypuszczano, że spadł jeszcze jeden, ponieważ niektórzy świadkowie słyszeli trzy grzmoty. Poszukiwania skończyły się fiaskiem.

Masa główna o wadze ponad 665 g i kilka mniejszych fragmentów znajdują się w Muzeum Mineralogicznym przy ulicy Kuźniczej 22 we Wrocławiu, w prywatnych kolekcjach są gramowe okazy.

Meteoryt Piława Górna to najpopularniejszy typ meteorytu, chondryt zwyczajny H5, blisko 15% spadków to meteoryty typu H5[2]. Tego samego typu są jeszcze spadki Grzempy i Pułtusk.


Spis treści

Opis wg Pokrzywnickiego (1964)

(za oryginałem)

(...)
8. METEORYT PIŁAWA GÓRNA
Synonimy: Gnadenfrei, Schobergrund
W.m.s.: φ = 50°41' - λ = 16°46'
Meteoryt ten spadł o godz. 16, 17 maja 1879 r. w Gnadenfrei, pow. Reichenbach, dzisiaj - Piława Górna, pow. Dzierżoniów, woj. wrocławskie. W pewnej chwili dał się słyszeć silny grzmot podobny do wystrzału armatniego, a następnie rodzaj gwizdu i "coś" na oczach będących w polu kobiet spadło na ziemię wyrzucając w górę ziemię. Odłam o wadze 1 kg wybił w miękkim gruncie pola ornego otwór o głębokości 30 cm (według źródeł - 1 stopy). Drugi odłam o wadze około 0,75 kg (według źródeł - 1,5 funta) znaleziony został na głębokości 6-8 cali. Opierając się na tym, że niektórzy słyszeli trzy grzmoty, przypuszczano, że spadł jeszcze jeden odłam, ale poszukiwania go nie dały wyników.
Galle próbował obliczyć tor omawianego meteorytu, ale mu się to nie udało, ponieważ niebo było podczas spadku zachmurzone i miał zbyt mało danych.
Meteoryt Piława Górna zaliczony został do brekcjowanych chondrytów kulkowych, bronzytowych (Ccb)b2[3]. Jego analiza chemiczna3 w procentach wagowych przedstawia się następująco:
Gnadenfrei (sklad).jpg


Meteoryt zawiera żelazo-nikiel, pirotyn (Fe8S9), troilit, chromit, enstatyt i oliwin. C. wł. od 3,644-3,785 (przy t = +16°C), f = 21,5, n = 12,5.
Gnadenfrei (kolekcje).jpg


P r z y p i s y
1 Według Breziny (1895) oraz Berwertha (1903). Według Kat. Met. Brit. Mus. (Prior & Hey 1953): 50°40'N - 16°46'E.
2 Według Berwertha (o. c.), Breziny (o. c.) i innych.
3 Według Gallego i Lasaulx:
Galle - Jahresber. Schles. Ges. f. Vaterl. Kultur, Bd. 37, s. 166-169, 1879 r. oraz broszura - wyciąg z Monatsber. d. Akad. d. Wiss. zu Berlin, 31 Juli 1879.
V. Lasaulx - "Die mineralogische Beschaffenheit der Gnadenfreier Meteorite". Ibidem, s. 169-170 oraz Liebig-Kopp. Jahresber. 1879, s. 1274-1275.
Galle & v. Lasaulx - "Bericht über den Meteoritenfall am 17 Mai 1879". Mon. Ber. Berlin Akad., 1879, s. 750-771 oraz Wochenschr. f. Astr., Met. u. Geogr., 1880, s. 113-116.
Patrz również Pokrzywnicki (1955a)[4] i Wülfing (1897).
(...)

Inne źródła

Masa główna ze zbiorów wrocławskich (fot. Marcin Cimała)
W katalogu Klein'a (1904) jest informacja o spadku
1879 Mai 17 4h nachm. Gnadenfrei und Schöbergrund, Schles.
Informacja u Berwerth'a (1903)
Gnadenfrei [Cc (4 p. 17. Mai 1879) 50°41'N,
16°46'O] (zwischen Reichenbach und Frankenstein) und Schobergrund, Preußisch-Schlesien, Deutschland.
tłum.: między Landkreis Reichenbach (pol. powiat dzierżoniowski) a Landkreis Frankenstein (pol. powiat ząbkowicki).


Lokalizacja

(K) Kośmin, dzielnica Piławy Górnej, (*) Kluczowa

współrzędne wg innych autorów

Meteoryt spadł przy zachmurzonym niebie.

Słyszano trzy grzmoty, co pozwala przypuszczać, że spadły jeszcze dodatkowe kamienie.

Istnieją doniesienia o dwóch znalezionych kamieniach. Na polach pomiędzy Kluczową (niem. Kleutsch) a dworcem kolejowym w Piławie Górnej (niem. Gnadenfrei) spadł duży odłamek (około 1 kg, wbił się na głębokość 1 stopy). Drugi fragment, ważący 1,5 funta (~750 g) spadł w odległości 3 km od dużego, w pobliżu pewnego domu w Kośminie. Znaleziono go na głębokości 6-8 cali (ok. 20 cm)[5].

Synonimy

Synonim Schobergrund - niemiecka nazwa Kośmin (niem. Schobergrund) - dawniej osobna wieś, obecnie dzielnica miasta Piława Górna[6].


Mapy


Galerie

Meteoryt Piława Górna (Gnadenfrei) ze zbiorów Muzeum Mineralogicznego Instytutu Nauk Geologicznych UWr[7] (fot. Antoni Stryjewski)


Bibliografia

  • Berwerth Friedrich M., (1903), Verzeichnis der Meteoriten im k.k. naturhistorischen Hofmuseum. Separatadruck aus den Annalen des k.k. naturhistorischen Hofmuseum, Band XVIII. Wien 1903.
  • Brezina Aristides, (1896), Annalen des k.k. naturhistorischen Hofmuseums. Die Meteoritensammlung des k.k. naturhistorischen Hofmuseums am 1. Mai 1895. Separatabdruck aus Band X, heft 3 und 4. Wien 1896.
  • Galle Johann Gottfried, (1879), Mitteilungen über das seltene Ereigniss des am 17. Mai stattgehabten Meteorsteinfalles bei Gnadenfrei. Jahresber. schles. Ges. f. vaterl. Cult. Bd. 37, 1879, p. 166-169. Ref. N. J. 1880 I. p. 46-47; Liebig-Kopp, Jahresber. 1879, p. 1274-1275 (na podstawie: Wülfing 1897).
  • Galle Johann Gottfried, von Lasaulx Arnold, (1879), Bericht über den Meteorsteinfall am 17 Mai 1879. Mon. Ber. Berlin. Akad., 1879, p. 750-771 (mit 2 Tafeln, Analyse). Ref. N. J. 1880 II, p. 162-164; s. auch »Naturforscher« 1879 Nr. 52; Wochenschr. f. Astr., Met. u. Geogr. 1880 p. 113-116 (na podstawie: Wülfing 1897).
  • Klein C., (1880), Mittheilungen über den Meteorsteinfall von Gnadenfrei in Schlesien. Neues Jahrb. f. Miner. Geol. Und Paläont., 1, 1880, s. 46-47.
  • Klein Hermann J., (1904), Jahrbuch der Astronomie und Geophysik. Enthaltend die wichtigsten Fortschritte auf den Gebieten der Astrophysik, Meteorologie und physikalischen Erdkunde. XIV. Jahrgang 1903. Eduard Heinrich Mayer, Leipzig 1904.
  • Kunisch H., (1883), Die Meteoriten unter besonderer Berucksichtigung der schlesischen. Vortrag, gehalten am 21. Jan. 1883 im Humboldt-Verein zu Breslau (Sep.), s. 6 u. 8. (Na podstawie: Wülfing 1897).
  • Kunisch H., (1884), Über ein Meteoriten-Fragment, gefunden in Ober-Peilau bei Gnadenfrei 17 Mai 1879. Breslau 1884.
  • von Lasaulx Arnold, (1879), Die mineralogische Beschaffenheit der Gnadenfreier Meteorite. Jahresber. schles. Ges. f. vaterl. Cult. Bd. 37, 1879, p. 169-170 (na podstawie: Wülfing 1897).
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1955), O meteorytach naszych ziem zachodnich. Urania, 6, 1955, s. 165-172.
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1956), Les météorites polonaises. Acta Geophys. Polon., vol. IV, nr 1, 1956, s. 21-32. Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1964), I. Meteoryty Polski. II. Katalog meteorytów w zbiorach polskich. Studia Geologica Polonica, vol. XV, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1964, s. 71-72.
  • Prior George T., Hey Max H., (1953), Catalogue of Meteorites. With special reference to those represented in the collection of the British Museum (Natural History). printed British Museum, 1953. Plik PDF
  • von Wülfing Ernst Anton, (1897), Die Meteoriten in Sammlungen und ihre Literatur. Nebst Einem versuch den tauschwert der meteoriten zu bestimmen (Meteorites in Collections and Their Literature. Including An Attempt To Determine The Exchange Value Of Meteorites). Tübingen 1897; Verlag der H. Laupp'schen Buchhandlung.

Przypisy

  1. ^ jeśli nie zaznaczono inaczej, podano współrzędne przyjęte w oficjalnej bazie meteorytów Meteoritical Bulletin Database
  2. ^ więcej o statystykach spadków na stronach Jana Woreczko
  3. ^ wg klasyfikacji Leonarda (1956), Piława Górna to: Cp2p2'o(cb"); więcej o klasyfikacji Leonarda → patrz Białystok
  4. ^ Pokrzywnicki (1955)
  5. ^ informacja forum astropolis.pl
  6. ^ Wikipedia - Kośmin • Piława Górna plan miasta
  7. ^ muzeum ma w swych zbiorach okazy o masach: 665,0 cs, 16,03 ep, 18,2 fp, 10,65 fp

Linki zewnętrzne

Co jeszcze na stronie?

  • źródła Galle i Lasaulx z Wülfing'a - 'niecytowalne' ;-) Wiki woreczko
  • mapy
Osobiste