O ile nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie zamieszczonych materiałów należą do Jana Woreczko & Wadi.
(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)


Bolid 1965

Z Wiki.Meteoritica.pl

1

Meteor muskający atmosferę (Earth-grazing fireball)

Meteoritical Bulletin, 33

Zdarza się, że wzajemna konfiguracja orbit meteoroidu i Ziemi powoduje, że meteoroid „wchodzi” w ziemską atmosferę niemal równolegle do powierzchni Ziemi (Earth-grazing). Przy bardzo dużej prędkości i dostatecznej masie, bolid taki przelatuje niemal horyzontalnie nad rozległym obszarem Ziemi i jeśli w trakcie swego przelotu nie odparował lub siły naprężeń go nie rozerwały na wiele fragmentów, może ponownie opuścić atmosferę i odlecieć w przestrzeń kosmiczną. Oczywiście taka „przygoda” z Ziemią wpływa na jego orbitę i jeśli w wyniku hamowania, jego prędkość spadnie poniżej II prędkości kosmicznej[1] stanie się on naturalnym satelitą Ziemi.


U Langa (1969)[2] jest opis super bolidu, który przeleciał nad całą Polską i
nad Europą Zachodnią opuścił atmosferę ulatując w Kosmos.

«

(…) Bolid 1965

W dniu 14 stycznia 1965 r. około godz. 6 min. 30 rano czasu lokalnego nad Polską przeleciał ogromny bolid. Kula ognia przecięła niebo nad Polską od Białegostoku aż do jej zachodniej granicy – do miejsca w pobliżu Gubina. Bolid poruszał się na wysokości około 50 km z ogromną prędkością 18-20 km/s, a więc z prędkością znacznie przekraczającą prędkości rakiet kosmicznych. Dostawszy się nad Niemcy bolid zaczął się wznosić prawdopodobnie do wysokości 80 kilometrów, wreszcie nad terytorium Luksemburga oddalił się od Ziemi i uniósł w przestrzeń kosmiczną. Był to więc bolid, z którego nie spadł meteoryt.

Dr Pokrzywnicki, który zebrał o tym bolidzie aż 270[3] doniesień od obserwatorów, przypuszcza, że średnica tego bolidu mogła dochodzić do 14 m, albowiem niektóre doniesienia mówią o obserwowaniu ciemnej bryły na niebie. Można sobie wyobrazić przebieg zjawiska, spowodowany przez spadek meteorytu z takiego bolidu.

Bolid ze stycznia 1965 r. uszedł w przestrzeń kosmiczną. Znalazł się na orbicie okołosłonecznej. Jeśli mówimy o wychwycie kosmolitów przez Ziemię, to chyba zgodzić się musimy, że ta ewentualność bolidowi z 1965 r. już nigdy nie zagrozi. (…)

»


Z obliczeń Macieja Bielickiego (1965)[4][5]Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego, wynika że świecący czerwono bolid przeleciał niemal dokładnie nad Warszawą na wysokości około 49 km z prędkością 18 km/s.[6]


Earth-grazing fireball

W literaturze opisanych jest wiele podobnych do bolidu z 1965 roku obserwacji – meteoroid wchodzi w atmosferę niemal stycznie do powierzchni Ziemi i może ją opuścić po utracie części masy i prędkości. Taki przypadek określany jest terminem – Earth-grazing fireball.

W artykule Pavla Spurný'ego (1991) jest opisany „klasyczny” bolid Earth-grazing fireball, który tylko musnął Ziemię i odleciał w przestrzeń kosmiczną, niewiele zmieniając parametry swojej heliocentrycznej orbity.

13 października 1990 roku po godzinie 3 w nocy nad Czechami przeleciał szybki bolid o jasności w maksimum –6m. Zarejestrowały go kamery EN (European Fireball Network). Bolid na swym jasnym odcinku przeleciał 409 km w 9,8 sekundy, a perigeum osiągnął nad punktem 50,7°N 17,4°E na wysokości 97,9 km. Ze swojej początkowej masy około 40 kg utracił w wyniku ablacji tylko 370 g[7]. Po opuszczeniu atmosfery zmianą uległy parametry jego orbity wokół Słońca – mimośród e z początkowej 0,65 na 0,48 (orbita stała się mniej eliptyczna), a wielka półoś a z 2,80 j.a. na 1,91 j.a.[8]

Inny przypadek bolidu dziennego (Earth-grazing daylight fireball) z 10 sierpnia 1972 roku (ozn. US19720810) opisuje w swych artykułach Zdenek Ceplecha (1979, 1994), jest on również opisany na Wikipedii (The Great Daylight 1972 Fireball). Bolid ów był wolniejszy, dużo jaśniejszy, przeleciał na mniejszej wysokości i miał dużo większą masę – kilkanaście/kilkadziesiąt ton. Również jego orbita uległa nieznacznej zmianie.

Bibliografia

  • Bielicki Maciej, (1965), Bolid nad Polską w dniu 14 stycznia 1965 r., Urania, 4, 1965, s. 118-119. Plik DjvU.
  • Ceplecha Zdeněk, (1979), Earth-grazing fireball (The Daylight Fireball of Aug 10, 1972), Bulletin of the Astronomical Institutes of Czechoslovakia, vol. 30, 1979, s. 349-356. Plik aDs.
  • Ceplecha Zdeněk, (1994), Earth-grazing daylight fireball of August 10, 1972, Astronomy and Astrophysics, vol. 283, 1994, s. 287-288. Plik aDs.
  • Hryniewicz Bolesław, (1965), Obserwacje wielkiego bolidu nad Polską w dniu 14 stycznia 1965 r., Urania, 10, 1965, s. 289-293. Plik DjvU.
  • Lang Bruno, (1969), O polskiej meteorytyce, w: Boschke Friedrich L., (1969), Z kosmosu na Ziemię. Meteory i meteoryty (tytuł oryg. Erde von anderen Sternen), Biblioteka Problemów, tom 139, PWN, Warszawa 1969, (s. 387-412).
  • The Meteoritical Bulletin, (1965), Krinow Ewgeni L. (red.), No. 33, March 1965, s. 1-6 (s. 6). Plik PDF.
  • Oleak H. von, (1966), Die streifende Feuerkugel vom 14. Januar 1965, Astronomische Nachrichten, vol. 289(1-2), 1966, s. 71-80. Plik dOi; plik aDs.
  • Pilski Andrzej S., (1999), Nieziemskie skarby. Poradnik poszukiwacza meteorytów, Prószyński i S-ka, Warszawa 1999. ISBN 83-7180-173-4.
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1965), Przelot wielkiego bolidu nad Polską, Urania, 3, 1965, s. 90. Plik DjvU.
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1966/67), Le grande bolide du 14 janvier 1965, Bull. Soc. Amis. Sci. Lettr. De Poznań, Sér. B, Livr. XX. s. 99-135.
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1969), O bolidach obserwowanych nad Polską – część IV, Acta Geophys. Polon., vol. XVII, nr 2, 1969, s. 203-209, (s. 206).[9] Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    .
  • Spurný Pavel, Ceplecha Zdeněk, Borovička Jiří, (1991), Earth-grazing fireball: Czechoslovakia, Poland, October 13, 1990, 03h27m16sUT, WGN, The Journal of IMO, 19, 1, 1991, s. 13. Plik PdF; plik aDs.

Przypisy

  1. ^ II prędkość kosmiczna 11,19 km/s; Wikipedia – Prędkość kosmiczna
  2. ^ Lang (1969), s. 409-410
  3. ^ apel o nadsyłanie relacji z obserwacji zjawiska opublikowano w miesięczniku Urania nr 3 z 1965 r.
  4. ^ Maciej Bielicki (1906-1988) – polski astronom, specjalizował się w obliczaniu orbit komet, meteorów i sztucznych satelitów Ziemi; pracownik Obserwatorium Astronomicznego UW. Wikipedia – Maciej Bielicki; astrojawil.pl – Wspomnienie. Patrz → Wilno 1936; bolidy 19351965
  5. ^ Maciej Bielicki prowadził również obliczenia orbity heliocentrycznej dla bolidu z 1935 roku
  6. ^ Pilski (1999)
  7. ^ ablacja – utrata masy (materii) meteoroidu przez topienie i odparowanie z powierzchni, podczas przelotu przez atmosferę; woreczko.pl – Ablacja (ablation)
  8. ^ j.a. – jednostka astronomiczna (ang. AU) równa 149597870,69±0,03 km; Wikipedia – Jednostka astronomiczna
  9. ^ wszystkie części: cz. 1Pokrzywnicki (1960, Acta Geophys. Polon.)
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    , cz. 2Pokrzywnicki (1965, Acta Geophys. Polon.)
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    , cz. 3Pokrzywnicki (1965, Bull. soc. amis sci. et lettres Poznan, B)
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    , cz. 4Pokrzywnicki (1969, Acta Geophys. Polon.)
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl

Zobacz również

Linki zewnętrzne

Osobiste