Szablon:!HSE

1

^[1]

Przypisy

^ pierwiastki silnie syderofilne (HSE, ang. highly siderophile elements) – grupa metali śladowych (trace elements) wykazujących wyjątkowo wysokie powinowactwo do fazy metalicznej (Fe-Ni). Podczas procesów topnienia i dyferencjacji planetarnej preferencyjnie przechodzą z fazy krzemianowej do ciekłego metalu, koncentrując się w jądrach planet i planetoid. Do grupy HSE zalicza się osiem pierwiastków: ren (Re), osm (Os), iryd (Ir), ruten (Ru), rod (Rh), platyna (Pt), pallad (Pd), złoto (Au; w wielu klasyfikacjach zaliczane do HSE, choć niekiedy traktowane oddzielnie ze względu na nieco odmienne zachowanie geochemiczne). Pierwiastki HSE cechują się: bardzo wysokimi współczynnikami podziału metal-krzemian (metal/silicate partition coefficients), osiągającymi wartości od 10⁴ do nawet 10⁷, występowaniem w meteorytach w stężeniach śladowych (ppm, ppb), dużą odpornością na wtórne procesy geochemiczne, dzięki czemu zachowują informacje o pierwotnych procesach formowania ciał planetarnych. Wykorzystywane są do: rekonstrukcji dyferencjacji planetozymali i powstawania jąder Fe-Ni, klasyfikacji chemicznej meteorytów żelaznych (Woźniak (2021)), określania stopnia częściowego topnienia i krystalizacji frakcyjnej, badania procesów segregacji faz metalicznych i siarczkowych (Lauretta et al. (2006); McSween et al. (2022))