PayPal-donate (Wiki).png
O ile nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie zamieszczonych materiałów należą do Jana Woreczko & Wadi.

(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)


Sołtmany/Badania

Z Wiki.Meteoritica.pl

(Różnice między wersjami)
(Wstępne ustalenia)
(Wstępne ustalenia)
Linia 30: Linia 30:
:Wyniki analiz (źródło: prof. Łukasz Karwowski)
:Wyniki analiz (źródło: prof. Łukasz Karwowski)
-
<gallery caption="" widths="200px" heights="150px" perrow="3">
+
:<gallery caption="" widths="240px" heights="180px" perrow="3">
File:Mikrosonda_(faza_metaliczna).png|Pierwsze dwie analizy to kamacyty. Trzecia analiza to może być tetrataenit, ale z 'załapanym' taenitem. Nr 7 to kamacyt pomiędzy taenitami w plessycie. Wysokie zawartości Ni to wg mnie tetrataenity. By to stwierdzić na 100% potrzeba badań moosbauerowskich
File:Mikrosonda_(faza_metaliczna).png|Pierwsze dwie analizy to kamacyty. Trzecia analiza to może być tetrataenit, ale z 'załapanym' taenitem. Nr 7 to kamacyt pomiędzy taenitami w plessycie. Wysokie zawartości Ni to wg mnie tetrataenity. By to stwierdzić na 100% potrzeba badań moosbauerowskich
File:Mikrosonda_(miedź_rodzima).png|Miedź rodzima. Tu problem czy załapuje trochę taenitu. Dla mnie trochę za dużo żelaza i niklu. Może w trzecim szlifie trafię większe ziarno miedzi
File:Mikrosonda_(miedź_rodzima).png|Miedź rodzima. Tu problem czy załapuje trochę taenitu. Dla mnie trochę za dużo żelaza i niklu. Może w trzecim szlifie trafię większe ziarno miedzi

Wersja z 12:46, 19 maj 2011

Spis treści

Na bieżąco będą tu zamieszczane informacje dotyczące stopnia zawansowania badań nowego polskiego meteorytu Sołtmany i wyniki dostępnych analiz.

Zarząd Polskiego Towarzystwa Meteorytowego pragnie serdecznie podziękować wszystkim osobom i instytucjom zaangażowanym w pozyskaniu materiału do badań i pomoc. Szczególne podziękowania składamy panu Romanowi Rzepce i jego żonie Annie.


Zespół badawczy

Do zbadania kupionych próbek zawiązał się zespół naukowców z kilku polskich ośrodków badawczych (Politechnika Wrocławska, Uniwersytet Śląski, Muzeum we Fromborku)[1]:

  • prof. Tadeusz Przylibski
  • prof. Łukasz Karwowski
  • prof. Ryszard Kryza
  • prof. Jerzy Wojciech Mietelski
  • dr Tomasz Jakubowski
  • mgr Andrzej S. Pilski
  • mgr Katarzyna Łuszczek

Do współpracy i przepowadzenia części analiz zostało włączonych również kilka osób z ośrodków zagranicznych.

Wstępne ustalenia

  • (19 maj; prof. Łukasz Karwowski) Zatem mamy meteoryt L, co do klasy petrograficznej to mam wątpliwości czy 5 czy może 6. Zszokowanie kiepskie typ S1.
Co zatem jest w meteorycie: faza metaliczna - reprezentowana przez kamacyt, taenit i niewiele tetrataenitu. Stosunkowo dużo jest taenitu o dziwacznej budowie. Nikiel nierównomierni rozmieszczony. Są też wydzielenia typu plessytowego. W tych plessytach w kamacycie mało niklu rzędu 2,9% wag. W taenicie tkwią drobne wydzielenia miedzi rodzimej na tyle drobne, że analizy wskazują na domieszkę żelaza i niklu. Pierwszy raz widzę miedź w chondrycie L. Poza fazą metaliczną jest obecny troilit. Nie występuje w większych wyraźnych skupieniach jak w innych L-kach. Jest stosunkowo czysty. Nie stwierdziłem wykrywalnych domieszek. Poza tym jest liczny spękany chromit, chromit też występuje w postaci kroplowej w skaleniach.
Z innych akcesorycznych minerałów dosyć liczny jest apatyt - co ciekawe chlorowo-fluorowy (pół/pół). Poza apatytem jest też stosunkowo rzadki minerał, który podałem wczoraj jako merillit. Niestety nie bardzo pasuje. Może to dziwny apatyt z fluorem i grupami OH zawierający po okolo 2,0%wag. tlenku Na i Mg.
Teraz krzemiany - skaleń normalny - Na-Ca z domieszką K. Około 10% anortytu i 5% ortoklazu. Czyli rzędu 85%Ab; 5%Or; 10%An. Pirokseny - dwa pirokseny jeden typu hiperstenu sensu meteorytowego, drugi typu diopsydu. Podobne składy piroksenów w reliktach chondr jak i w części pozbawionej śladów chondr. Oliwiny - nieco powyżej 25% minerału fajalitowego, ale poniżej 26%.
Wyniki analiz (źródło: prof. Łukasz Karwowski)
mo: 0.08	fo: 74.36	fa: 25.20	li: 0.00	te: 0.51
  • (15 maj; Andrzej S. Pilski) Być może meteoryt Sołtmany należy do tego samego strumienia (stream) meteoroidów co niedawny spadek na Słoweni Jesenice? Zbliżona data spadku, 9 kwietnia 2009 r., typ L6, mały stopień szokowy, również spadek niemal pionowy, znaleziono 3 okazy o łącznej masie 3,67 kg[2]. Ciekawe zagadnienie!


Wykres zawartości fajalitu (Fa) w oliwinach vs zawartość ferrosilitu (Fs) w ortopiroksenach w zrównoważonych chondrytach zwyczajnych (wg Fredriksson 1964)[3]

Według badań na mikrosondzie meteoryt Sołtmany to chondryt zwyczajny typu L (L5 lub L6)

  • (14 maj) Po badniach na mikrosondzie profesor Łukasz Karwowski z całą pewnością stwierdził, że jest to chondryt typu L. Przeprowadzone pomiary zawartości fajalitu (Fa) dały wynik około 25,6, natomiast ferrosilitu (Fs) ok. 21,9. Wskazuje to na 'mocną' L-kę[4].

Poza badaniami fazy krzemianowej, badano fazę metaliczną, siarczkową i inne akcesoryczne minerały[5]. Wśród fazy metalicznej stwierdzono m.in. duży udział tetrataenitu. Największym zaskoczeniem była wyjątkowo duża zawartość plessytu, który jest bardzo rzadki w chondrytach zwyczajnych.
Analizowano ziarna apatytu, chromitu, kamacytu, millerytu, miedzi rodzimej, oliwinu, piroksenów, taenitu, troilitu. W skorupie obtopieniowej i płytko pod nią analizowano m.in. spinele, które wykrystalizowały w postaci pięknych dendrycznych struktur. W meteorycie jest mało chondr, są one niekompletne i słabo zarysowane.
Opis prof. Łukasza Karwowskiego: Sołtmany to chondryt L. Typ petrograficzny moim zdaniem pomiędzy 5 a 6. Meteoryt ten jest dziwny dla mnie. Zawiera miedź rodzimą. Stosunkowo dużo fazy metalicznej i rozproszonego troilitu. Ilość reliktów chondr lub chondr jest stosunkowo niewielka. Przeważają chondry oliwinowo-piroksenowe. Obok tego występują diopsydy. Ponadto w meteorycie jest stosunkowo dużo fazy taenitowej o specyficznej budowie, częste są plessyty, w fazie taenitowej tkwi miedź. Nie jest jej dużo i są to małe ziarna. Jest też faza tetrataenitowa - niewiele, ale jest. Poza tym występuje chromit (dosyć liczny), spękany apatyt chlorowo-fluorowy oraz merillit (fosforan Ca, Na i Mg). Chromit czasem tworzy wydzielenia kroplowe w skaleniu. Skalenie są reprezentowane jedynie przez skaleń Na-Ca-K. Nie zauważyłem zbliźniaczeń albitowych (może po ścienieniu szlifu będą widoczne). W skaleniu około 5% ortoklazu i 10% cząsteczki anortytowej - reszta albit.
Stosunki zawartości ferrosilitu w piroksenie do fajalitu w oliwinie wskazują praktycznie na środek pola L. Badania były zrobione tak dla piroksenów i oliwinów z reliktów chondr, jak i poza obszarem chondr. Są praktycznie jednakowe. Skorupa obtopieniowa b. ładna. W znacznej części obecne spinele dendrytowe, ale o niskiej zawartości Ni, rzadkie ziarna millerytu (NiS) są też partie skorupy całkowicie zeszklone - raczej takie, które nie zdążyły zrekrystalizować - to najbardziej zewnętrzne. Skład zbliżony do piroksenu.


Wykres wartości podatności magnetycznej dla meteorytów i wybranych skał ziemskich (© Caillou Noir/Michel Franco)[6]
  • pomiary podatności magnetycznej, wykonane przez prof. Pierre Rochette podczas konferencji w ING PAN w Krakowie[7] potwierdziły typ meteorytu.
(12 maj) Wykonano pomiary podatności magnetycznej (magnetic suceptibility) (wielkość proporcjonalna do zawartości minerałów magnetycznie czynnych), otrzymany wynik: log kappa = 4.71 (niewielka, chondryt typu L); oraz anizotropii podatności magnetycznej (wielkość charakteryzująca stopień deformacji wewnętrznej próbki) – ogólnie niewielka (chondryt typu S1/S2 - mało zszokowany, na co wcześniej zwracał już uwagę prof. Karwowski).
Interpretacja prof. Marka Lewandowskiego: chondryt o niewielkiej ilości minerałów magnetycznych, z niewielkim stopniem deformacji wewnętrznej (nie doświadczył kolizji z innym ciałem przestrzeni międzyplanetarnej). Wygląda więc na to, że po rozpadzie ciała macierzystego, pierwszym i ostatnim (póki co) miejscem jego spotkania była Ziemia.

Plan działań

Cały zakupiony materiał[8] do badań został przeznaczony na następujące analizy:

  • część materiału została pocięta w celu przygotowania ich do badań (cięcie wykonał Marcin Cimała, który dysponuje odpowiednim sprzętem i doświadczeniem) - początek maja. Część fragmentów została już przekazana prof. Karwowskiemu w celu wykonania płytek cienkich i przprowadzenia badań pod mikroskopem.
  • na początku został również wykonany opis makroskopowy okazów (K.Łuszczek i T.Jakubowski) - początek maja
  • płytki cienkie (TS, thin slice) zostaną wykonane na Wydziale Geologii UW; zostaną przeprowadzone analizy mikroskopowe i mikrosondowe w celu określenia składu poszczególnych minerałów. Analizy na mikrosondzie[9] w Warszawie przeprowadzi Ł.Karwowski. Część analiz wykona T.Przylibski we Wrocławiu, ewentualne dodatkowe analizy przeprowadzi R.Kryza - początek maja. Prof. Karwowski otrzymał już materiał do badań.
  • część materiału zostanie przebadana w Instytucie Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie pod kierunkiem W.Mietelskiego[10]; przeprowadzone zostaną badania na kosmogeniczne izotopy krótkożyciowe; ich celem jest określenie czasu przebywania meteoroidu w przestrzeni kosmicznej tzw. CRE age (cosmic-ray exposure age)[11]; badania są nieniszczące i ten fragment posłuży później do innych badań; początek maja
  • jeden z fragmentów (ponad 12 g) został sproszkowany na Politechnice Wrocławskiej i wysłany do laboratorium w Kanadzie do analizy chemicznej bulk composition; badania zostaną przeprowadzone na spektrometrze mas (ICP MS)[12]; połowa maja
  • w czwartek, z inicjatywy prof. Marka Lewandowskiego, 12 maja w Krakowie podczas seminarium w siedzibie ING PAN[7] zostaną dokonane badania własności magnetycznych meteorytu Sołtmany.

Wyniki analiz przeprowadzonych w Kanadzie będą gotowe po około miesiącu; wyniki analiz krótkożyciowych izotopów - po kilku tygodniach.

Trwają poszukiwania laboratorium, które przeprowadzi analizy izotopowe. Jest bardzo prawdopodobne, że analizy te zostaną przeprowadzone w laboratorium w Tokio.

Galeria

Meteoryt Sołtmany

Fragment meteorytu - naturalny przełam


Obrazy meteorytu Sołtmany z mikroskopu elektronowego; fotografie i opis prof. Łukasz Karwowski


Badania na mikrosondzie na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego (fot. Wadi & Woreczko; niestety były złe warunki oświetleniowe)

Przypisy

  1. ^ większość zaangażowanych w badania naukowców to członkowie Polskiego Towarzystwa Meteorytowego
  2. ^ Meteoritical Bulletin - meteoryt Jesenice
  3. ^ Fredriksson K., Keil K., (1964), The iron, magnesium and calcium distribution in coexisting olivine and rhombic pyroxenes in chondrites. Journal of Geophisical Research 69, 1964, s. 3487–3515
  4. ^ więcej o zawartości żelaza w meteorytach i klasyfikacji chondrytów - żelazo (iron)
  5. ^ o minerałach w meteorytach - meteorite minerals
  6. ^ źródło: CAILLOU NOIR - MAGNETIC SUSCEPTIBILITY OF METEORITES; tam też lista publikacji
  7. ^ a b seminarium naukowe w dniu 12 maja o godzinie 11:15 w siedzibie ING PAN O/B Kraków przy ulicy Senackiej 1; prelegenci Pierre Rochette (CEREGE, Aix-an-Provence, Francja) i Jérôme Gattacceca; ING PAN seminaria
  8. ^ kupiono fragmenty, około 190 gram, które zaoferowała na sprzedaż pani Alfreda. Kilka fragmentów zostawiła sobie "na pamiątkę", natomiast masę główną, jak deklarowała, miała sprzedać panu Pilskiemu zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami
  9. ^ mikrosonda na Wydziale Geologii UW w Warszawie - mikrosonda (microprobe)
  10. ^ część badań wykona Dr. Matthias Laubenstein z Laboratori Nazionali del Gran Sasso z Włoch (LNGS), który już otrzymał próbki
  11. ^ CRE age - cosmic-ray exposure age
  12. ^ metoda ICP-MS (Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry) - Spektrometria mas

Zobacz również

Linki zewnętrzne

Osobiste