PayPal-donate (Wiki).png
O ile nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie zamieszczonych materiałów należą do Jana Woreczko & Wadi.

(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)


Sołtmany/Badania

Z Wiki.Meteoritica.pl

(Różnice między wersjami)
(Wstępne wyniki)
(Wstępne wyniki)
Linia 21: Linia 21:
== Wstępne wyniki ==
== Wstępne wyniki ==
-
[[Image:Sołtmany_(abstract_London2011).jpg|thumb|]]
+
[[Image:Sołtmany_(abstract_London2011).jpg|thumb|Abstrakt na 74th Annual Meeting of the Meteoritical Society]]
* (''23 maj'') Został przygotowany '''[[:File:Sołtmany_(abstract_London2011).jpg|abstrakt]]''' na '''74th Annual Meeting of the Meteoritical Society, Greenwich, London, UK'''<ref>coroczna konferencja Meteoritical Society, odbędzie się 8-12 sierpnia w Greenwich - [http://www.metsoc2011.org/London_Met_Soc_2011/Welcome.html 74th Annual Meeting of the Meteoritical Society]</ref>.
* (''23 maj'') Został przygotowany '''[[:File:Sołtmany_(abstract_London2011).jpg|abstrakt]]''' na '''74th Annual Meeting of the Meteoritical Society, Greenwich, London, UK'''<ref>coroczna konferencja Meteoritical Society, odbędzie się 8-12 sierpnia w Greenwich - [http://www.metsoc2011.org/London_Met_Soc_2011/Welcome.html 74th Annual Meeting of the Meteoritical Society]</ref>.

Wersja z 13:18, 26 maj 2011

Spis treści

Na bieżąco będą tu zamieszczane informacje dotyczące stopnia zawansowania badań nowego polskiego meteorytu Sołtmany i wyniki dostępnych analiz.

Zarząd Polskiego Towarzystwa Meteorytowego pragnie serdecznie podziękować wszystkim osobom i instytucjom zaangażowanym w pozyskaniu materiału do badań i pomoc. Szczególne podziękowania składamy panu Romanowi Rzepce i jego żonie Annie.


Zespół badawczy

Do zbadania kupionych próbek zawiązał się zespół naukowców z kilku polskich ośrodków badawczych (Politechnika Wrocławska, Uniwersytet Śląski, Muzeum we Fromborku)[1]:

  • prof. Łukasz Karwowski
  • prof. Ryszard Kryza
  • prof. Jerzy Wojciech Mietelski
  • prof. Tadeusz Przylibski
  • dr Tomasz Jakubowski
  • mgr Andrzej S. Pilski
  • mgr Katarzyna Łuszczek

Do współpracy i przeprowadzenia części analiz zostało włączonych również kilka osób z ośrodków zagranicznych.

Wstępne wyniki

Abstrakt na 74th Annual Meeting of the Meteoritical Society
  • (23 maj) Został przygotowany abstrakt na 74th Annual Meeting of the Meteoritical Society, Greenwich, London, UK[2].
  • (19 maj; prof. Łukasz Karwowski) Zatem mamy meteoryt L, co do klasy petrograficznej to mam wątpliwości czy 5 czy może 6. Zszokowanie kiepskie typ S1.
Co zatem jest w meteorycie: faza metaliczna - reprezentowana przez kamacyt, taenit (Fe-Ni) i niewiele tetrataenitu (FeNi). Stosunkowo dużo jest taenitu o dziwacznej budowie. Nikiel nierównomierni rozmieszczony. Są też wydzielenia typu plessytowego. W tych plessytach w kamacycie mało niklu rzędu 2,9% wag. W taenicie tkwią drobne wydzielenia miedzi rodzimej na tyle drobne, że analizy wskazują na domieszkę żelaza i niklu. Pierwszy raz widzę miedź w chondrycie L. Poza fazą metaliczną jest obecny troilit (FeS). Nie występuje w większych wyraźnych skupieniach, jak w innych L-kach. Jest stosunkowo czysty. Nie stwierdziłem wykrywalnych domieszek. Poza tym jest liczny spękany chromit, chromit też występuje w postaci kroplowej w skaleniach.
Z innych akcesorycznych minerałów dosyć liczny jest apatyt - co ciekawe chlorowo-fluorowy (pół/pół). Poza apatytem jest też stosunkowo rzadki minerał, który podałem wczoraj jako merrillit. Niestety nie bardzo pasuje. Może to dziwny apatyt z fluorem i grupami OH zawierający po okolo 2,0%wag. tlenku Na i Mg.
Teraz krzemiany[3] - skaleń normalny - Na-Ca z domieszką K. Około 10% anortytu i 5% ortoklazu. Czyli rzędu 85%Ab; 5%Or; 10%An. Pirokseny - dwa pirokseny jeden typu hiperstenu sensu meteorytowego, drugi typu diopsydu. Podobne składy piroksenów w reliktach chondr jak i w części pozbawionej śladów chondr. Oliwiny - nieco powyżej 25% minerału fajalitowego, ale poniżej 26%.


Wyniki analiz (źródło i opis: prof. Łukasz Karwowski)


Obrazy meteorytu Sołtmany z mikroskopu elektronowego (fotografie i opis: prof. Łukasz Karwowski)



  • (15 maj; Andrzej S. Pilski) Być może meteoryt Sołtmany należy do tego samego strumienia (stream) meteoroidów co niedawny spadek na Słoweni Jesenice? Zbliżona data spadku, 9 kwietnia 2009 r., typ L6, mały stopień szokowy, również spadek niemal pionowy, znaleziono 3 okazy o łącznej masie 3,67 kg[4]. Ciekawe zagadnienie!


Wykres zawartości fajalitu (Fa) w oliwinach vs zawartość ferrosilitu (Fs) w ortopiroksenach w zrównoważonych chondrytach zwyczajnych (wg Fredriksson 1964)[5]

Według badań na mikrosondzie meteoryt Sołtmany to chondryt zwyczajny typu L (L5 lub L6)

  • (14 maj) Po badniach na mikrosondzie profesor Łukasz Karwowski z całą pewnością stwierdził, że jest to chondryt typu L. Przeprowadzone pomiary zawartości fajalitu (Fa) dały wynik około 25,6, natomiast ferrosilitu (Fs) ok. 21,9. Wskazuje to na 'mocną' L-kę[6].

Poza badaniami fazy krzemianowej, badano fazę metaliczną, siarczkową i inne akcesoryczne minerały[7]. Wśród fazy metalicznej stwierdzono m.in. duży udział tetrataenitu. Największym zaskoczeniem była wyjątkowo duża zawartość plessytu, który jest bardzo rzadki w chondrytach zwyczajnych.
Analizowano ziarna apatytu, chromitu, kamacytu, millerytu, miedzi rodzimej, oliwinu, piroksenów, taenitu, troilitu. W skorupie obtopieniowej i płytko pod nią analizowano m.in. spinele, które wykrystalizowały w postaci pięknych dendrycznych struktur. W meteorycie jest mało chondr, są one niekompletne i słabo zarysowane.
Opis prof. Łukasza Karwowskiego: Sołtmany to chondryt L. Typ petrograficzny moim zdaniem pomiędzy 5 a 6. Meteoryt ten jest dziwny dla mnie. Zawiera miedź rodzimą. Stosunkowo dużo fazy metalicznej i rozproszonego troilitu. Ilość reliktów chondr lub chondr jest stosunkowo niewielka. Przeważają chondry oliwinowo-piroksenowe. Obok tego występują diopsydy. Ponadto w meteorycie jest stosunkowo dużo fazy taenitowej o specyficznej budowie, częste są plessyty, w fazie taenitowej tkwi miedź. Nie jest jej dużo i są to małe ziarna. Jest też faza tetrataenitowa - niewiele, ale jest. Poza tym występuje chromit (dosyć liczny), spękany apatyt chlorowo-fluorowy oraz merrillit (fosforan Ca, Na i Mg). Chromit czasem tworzy wydzielenia kroplowe w skaleniu. Skalenie są reprezentowane jedynie przez skaleń Na-Ca-K. Nie zauważyłem zbliźniaczeń albitowych (może po ścienieniu szlifu będą widoczne). W skaleniu około 5% ortoklazu i 10% cząsteczki anortytowej - reszta albit.
Stosunki zawartości ferrosilitu w piroksenie do fajalitu w oliwinie wskazują praktycznie na środek pola L. Badania były zrobione tak dla piroksenów i oliwinów z reliktów chondr, jak i poza obszarem chondr. Są praktycznie jednakowe. Skorupa obtopieniowa b. ładna. W znacznej części obecne spinele dendrytowe, ale o niskiej zawartości Ni, rzadkie ziarna millerytu (NiS) są też partie skorupy całkowicie zeszklone - raczej takie, które nie zdążyły zrekrystalizować - to najbardziej zewnętrzne. Skład zbliżony do piroksenu.


Badania na mikrosondzie na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego (fot. Wadi & Woreczko; niestety były złe warunki oświetleniowe)


Wykres wartości podatności magnetycznej dla meteorytów i wybranych skał ziemskich (© Caillou Noir/Michel Franco)[8]
  • pomiary podatności magnetycznej, wykonane przez prof. Pierre Rochette podczas konferencji w ING PAN w Krakowie[9] potwierdziły typ meteorytu.
(12 maj; prof. Marek Lewandowski) Wykonano pomiary podatności magnetycznej (magnetic suceptibility) (wielkość proporcjonalna do zawartości minerałów magnetycznie czynnych), otrzymany wynik: log kappa = 4.71 (niewielka, chondryt typu L); oraz anizotropii podatności magnetycznej (wielkość charakteryzująca stopień deformacji wewnętrznej próbki) – ogólnie niewielka (chondryt typu S1/S2 - mało zszokowany, na co wcześniej zwracał już uwagę prof. Karwowski).
Interpretacja prof. Marka Lewandowskiego: chondryt o niewielkiej ilości minerałów magnetycznych, z niewielkim stopniem deformacji wewnętrznej (nie doświadczył kolizji z innym ciałem przestrzeni międzyplanetarnej). Wygląda więc na to, że po rozpadzie ciała macierzystego, pierwszym i ostatnim (póki co) miejscem jego spotkania była Ziemia.


Plan działań

Cały zakupiony materiał[10] do badań został przeznaczony na następujące analizy:

  • część materiału została pocięta w celu przygotowania ich do badań (cięcie wykonał Marcin Cimała, który dysponuje odpowiednim sprzętem i doświadczeniem) - początek maja. Część fragmentów została już przekazana prof. Karwowskiemu w celu wykonania płytek cienkich i przprowadzenia badań pod mikroskopem.
  • na początku został również wykonany opis makroskopowy okazów (K.Łuszczek i T.Jakubowski) - początek maja
  • płytki cienkie (TS, thin slice) zostaną wykonane na Wydziale Geologii UW; zostaną przeprowadzone analizy mikroskopowe i mikrosondowe w celu określenia składu poszczególnych minerałów. Analizy na mikrosondzie[11] w Warszawie przeprowadzi Ł.Karwowski. Część analiz wykona T.Przylibski we Wrocławiu, ewentualne dodatkowe analizy przeprowadzi R.Kryza - początek maja. Prof. Karwowski otrzymał już materiał do badań.
  • część materiału zostanie przebadana w Instytucie Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie pod kierunkiem W.Mietelskiego[12]; przeprowadzone zostaną badania na kosmogeniczne izotopy krótkożyciowe; ich celem jest określenie czasu przebywania meteoroidu w przestrzeni kosmicznej tzw. CRE age (cosmic-ray exposure age)[13]; badania są nieniszczące i ten fragment posłuży później do innych badań; początek maja
  • jeden z fragmentów (ponad 12 g) został sproszkowany na Politechnice Wrocławskiej i wysłany do laboratorium w Kanadzie do analizy chemicznej bulk composition; badania zostaną przeprowadzone na spektrometrze mas (ICP MS)[14]; połowa maja
  • w czwartek, z inicjatywy prof. Marka Lewandowskiego, 12 maja w Krakowie podczas seminarium w siedzibie ING PAN[9] zostaną dokonane badania własności magnetycznych meteorytu Sołtmany.

Wyniki analiz przeprowadzonych w Kanadzie będą gotowe po około miesiącu; wyniki analiz krótkożyciowych izotopów - po kilku tygodniach.

Trwają poszukiwania laboratorium, które przeprowadzi analizy izotopowe. Jest bardzo prawdopodobne, że analizy te zostaną przeprowadzone w laboratorium w Tokio.

Galeria

Meteoryt Sołtmany

Fragment meteorytu - naturalny przełam


Obrazy w optycznym mikroskopie polaryzacyjnym z płytek cienkich (fotografie i opis: Łukasz Karwowski)

Przypisy

  1. ^ większość zaangażowanych w badania naukowców to członkowie Polskiego Towarzystwa Meteorytowego
  2. ^ coroczna konferencja Meteoritical Society, odbędzie się 8-12 sierpnia w Greenwich - 74th Annual Meeting of the Meteoritical Society
  3. ^ o krzemianach: oliwiny, pirokseny, plagioklazy - krzemiany (silicates)
  4. ^ Meteoritical Bulletin - meteoryt Jesenice
  5. ^ Fredriksson K., Keil K., (1964), The iron, magnesium and calcium distribution in coexisting olivine and rhombic pyroxenes in chondrites. Journal of Geophisical Research 69, 1964, s. 3487–3515
  6. ^ więcej o zawartości żelaza w meteorytach i klasyfikacji chondrytów - żelazo (iron)
  7. ^ o minerałach w meteorytach - meteorite minerals
  8. ^ źródło: CAILLOU NOIR - MAGNETIC SUSCEPTIBILITY OF METEORITES; tam też lista publikacji
  9. ^ a b seminarium naukowe w dniu 12 maja o godzinie 11:15 w siedzibie ING PAN O/B Kraków przy ulicy Senackiej 1; prelegenci Pierre Rochette (CEREGE, Aix-an-Provence, Francja) i Jérôme Gattacceca; ING PAN seminaria
  10. ^ kupiono fragmenty, około 190 gram, które zaoferowała na sprzedaż pani Alfreda. Kilka fragmentów zostawiła sobie "na pamiątkę", natomiast masę główną, jak deklarowała, miała sprzedać panu Pilskiemu zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami. Kupiony materiał, zgodnie z ustaleniami, po badaniach zostanie rozdysoponwany nieodpłatnie do dużych kolekcji prywatnych i muzealno-badawczych
  11. ^ mikrosonda na Wydziale Geologii UW w Warszawie - mikrosonda (microprobe)
  12. ^ część badań wykona Dr. Matthias Laubenstein z Laboratori Nazionali del Gran Sasso z Włoch (LNGS), który już otrzymał próbki
  13. ^ CRE age - cosmic-ray exposure age
  14. ^ metoda ICP-MS (Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry) - Spektrometria mas

Zobacz również

Linki zewnętrzne

Osobiste