PayPal-donate (Wiki).png
O ile nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie zamieszczonych materiałów należą do Jana Woreczko & Wadi.

(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)


Borkut

Z Wiki.Meteoritica.pl

Borkut
Spadek
Lokalizacja Kvasy, obwód zakarpacki, Ukraina
Położenie[1] 48°09'N, 24°17'E
Data 13 października 1852 r., 15:00 (środa)
Charakterystyka
Typ chondryt zwyczajny L5
Masa 7 kg
Liczba okazów 1 okaz
Meteoritical Bulletin Database
Synonimy
w NHM Cat: Borcut, Marmaros, Marmoros; po rosyjsku: Боркут, po ukraińsku: Боркут; po węgiersku: Borkúti

Spadek meteorytu 13 października 1852 roku (środa) na Zakarpaciu na Ukrainie.


Spadek miał miejsce w okolicy wsi Borkut (dziś nazwa wsi Kvasy). Według świadków spadku meteoryt zagrzebał się w ziemi na 2 metry[2] i był podobno jeszcze ciepły.

Według Török (1882b)

Kamień spadł w rejonie Marmarosz we wsi Borkut o 3 nad ranem po podwójnej detonacji na podwórze Istvána Szedorek około 45 sążni[3] od brzegów Cisy (Tisza) i rozpadł się na dwa kawałki. Pogoda była pochmurna i padał deszcz. Szedorek przebywał na podwórzu i słysząc gromy przykucnął by uniknąć porażenia piorunem. Większy fragment ważył 7 funtów i 6¼ łuta, a mniejszy 7 łutów[4] (odpowiednio ~4030 g i ~120 g). József Pöschl, miejscowy inspektor lasów zebrał z innych miejsc jeszcze kilka fragmentów. Większy z nich wysłał następnie do swojego brata Károlya Pöschl, emerytowanego majora i kolekcjonera minerałów z Győr, mniejszy zachował dla siebie. Według pierwszych opisów kamienia sporządzonych przez Franza Leydoldta (1856, 1857), okaz miał kształt czworobocznej piramidy 10 cali wysokiej i ważył 10 do 12 funtów (5,6-6,7 kg) (i wg Kesselmeyera (1861) był w dwóch częściach).

Pełen opis spadku i badań meteorytu Borkut w: Török, Meteoryty imperium węgierskiego.


Fragment o wadze 15 ½ łuta[4] (~270 g) przekazał do zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu, urzędnik dworu wiedeńskiego Berghoffer. Masa główna znajduje się w muzeum uniwersytetu w Tybindze w Niemczech.

Fragmenty meteorytu Borkut w największych kolekcjach:

Zbiór waga fragmentów
(Koblitz MetBase)
uwagi
Tübingen, Min.-Petrogr. Inst. 2958 g
Budapest, Nat. Mus. 202 g
Vienna, Naturhist. Mus. 190 g fotografia w Koblitz MetBase
Cambridge, Harvard Univ. 116 g
Chicago, Field Mus. Nat. Hist. 73,6 g
(…)

Brak w zbiorach polskich.

Meteoryt ten znalazł się w przygotowywanej przez Jerzego Pokrzywnickiego monografii polskich meteorytów o roboczym tytule Kosmolityka (Kosiński 2012).

Źródła

Kesselmeyer (1861) (s. 372, 438)

12. 1852 13. Oct. Borkut, 5 D. M. NO. von Szigeth, an der Schwarzen Theiss, Gespannachaft Marmaros. – Sp.-Gew.: 3,24[5] Ungarn 48°7'N. 24°17'O. B. 101. W. 1860.
610. 12 1852. 13. Oct. Borkut, 5 M. NO. von Szigeth, an der Schwarzen Theiss; Gespannachaft Marmaros. Ungarn 48°7'N
24°17'O.
B. 101. Unter starkem Donner 1 nach Schwefel riechender Stein von etwa 12  in 2 Bruchstücken.


Buchner (1861)

Borkut, Ungarn, 1852, Oct. 13.

Wohler WAB. 17, 284.[6] Nurisany WAB. 20, 398.[7] Inst. 1855, 459. IbM. 1857, 177.[8] Br 101, 182. MCh. 923.[9] PA. 105, 441.[10] 111, 355, 369 (Abb.)[11]

Rozwinięcia skrótów → patrz Bibliografia/Buchner Otto


W katalogu Priora (1953) jest informacja o spadku

Borkut, Marmoros, Ruthenia, Czechoslovakia.
Fell 1852, Oct. 13, 3 p.m.
Synonym: Marmoros
(…).

Nie ma tu nieporozumienia z lokalizacją spadku. Za Wikipedią (EN) – Ruthenia (Ruś) tym łacińskim słowem określano w XIII wieku ziemie Rusi, w obrębie których leżało Zakarpacie. Wieś Borkut leży w obszarze historycznej krainy Marmarosz. Stąd też wzięły się synonimy.

Lokalizacja

Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
© Jan Woreczko & Wadi

(K) wieś Kvasy, (M) Syhot Marmaroski; (B) Burkut

współrzędne wg Kesselmeyera (1861)

* W 2018 roku Google zmieniło zasady działania apletu, mapa może wyświetlać się niepoprawnie (pomaga Ctrl+F5); więcej → Szablon:GEMap-MyWiki

Obecnie wieś Borkut nazywa się Kvasy. Na mapie z 1876 roku wieś nazywa się Borkut kwasy (węgier. Borkút).

W odległości 39 km na południowy-wschód od Borkut leży miejscowość Burkut(?) (ros. Буркут); Wikipedia – Burkut


Mapy

Bibliografia

  • Buchner Otto, (1861), Versuch eines Quellenverzeichnisses zur Literatur über Meteoriten, w: Broenner Heinrich L., Abhandlungen, herausegeben von der Senckenburgischen naturforschenden gesellschaft, Bd. 3, Frankfurt a.M. 1859-1861, s. 455-482. Plik PDF; plik DjVu.
  • Kesselmeyer Paul August, (1861), Ueber den Ursprung der Meteorsteine. Tafel XII-XIV., w: Broenner Heinrich L., Abhandlungen, herausegeben von der Senckenburgischen naturforschenden gesellschaft, Bd. 3, Frankfurt a.M. 1859-1861, s. 313-454, (s. 372, 438). Plik PDF; plik DjVu.
  • Koblitz Jörn, MetBase. Meteorite Data Retrieval Software, Version 7.3 (CD-ROM), Ritterhude, Germany 1994-2012. MetBase.
  • Leydoldt Franz, (1856), Über den Meteorstein von Borkut, Sitzungsberichte der mathematisch-naturwissenschaftliche Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften, 20, 1856, s. 398-406.[13] Plik DjVu.
  • Leydoldt Franz, (1857), Über den Meteorstein von Borkut, Neues Jahrbuch für Mineralogie, Geognosie, Geologie und Petrefakten-Kunde, 1857, s. 177-179.[14] Plik DjVu.
  • Prior George T., Hey Max H., (1953), Catalogue of Meteorites. With special reference to those represented in the collection of the British Museum (Natural History), Printed British Museum, 1953, (zbiory własne W&W) (wydanie z 1923 roku – plik iDjVu).
  • Reichenbach Karl Freiherr von, (1860), I. Meteoriten in Meteoriten. II. Meteoriten und Sternschnuppen, Annalen der Physik, 111, Bd. 187, 1860, s. 353-401, (s. 355, 369, plansza) (ilustracje).[15] Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    ; plik PDF; plik PDF.
  • Török József, (1882b), A Magyar Birodalom meteoritjei (II. rész), Természettudományi Közlöny, XIV (160), 1882, s. 497-514. Plik PDF.
  • Tschermak Gustaw, (1885, 1964), The Microscopic Properties of Meteorites, (tytuł oryg. Die mikroskopische Beschaffenheit der Meteoriten erläutert durch photographische Abbildungen, 1885; tłum. Wood John A, Wood K. Mathilde), Smithsonian Contributions to Astrophysics, Vol. 4, No 6, s. 137-239. Smithsonian Institution Press, Washington 1964. Plik aDs.
  • Wöhler Friedrich, (1855), Analyse der Meteorsteine von Mezö-Madaras in Siebenbürgen, Sitzungsberichte der mathematisch-naturwissenschaftliche Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften, 17, 1855, s. 284-287. Plik DjVu.


Przypisy

  1. ^ jeśli nie zaznaczono inaczej, podano współrzędne przyjęte w oficjalnej bazie meteorytów Meteoritical Bulletin Database
  2. ^ informacja wątpliwa, brak źródła
  3. ^ 1 sążeń to około 2 metry; Wikipedia – Sążeń
  4. ^ a b 1 funt wagi (lb) = 32 łuty (niem. Lot, Loth; węg. lat); chodzi zapewne o funt austriacki (Österreich Pfund) równy ~0,56 kg; patrz → Dawne jednostki miar i wag
  5. ^ ciężar właściwy (niem. spezifische Gewicht)
  6. ^ Wöhler (1855)
  7. ^ Leydoldt (1856)
  8. ^ Leydoldt (1857)
  9. ^ Rammelsberg (1860); wg Rammelsberga (za Leydoldt 1856) ciężar właściwy (niem. spezifische Gewicht) meteorytu Borkut to aż 5,242 g/cm3!?
  10. ^ Reichenbach (1858a, Annalen der Physik)
  11. ^ Reichenbach (1860, Annalen der Physik)
  12. ^ O.L.v.F., Ferro Meridian (östliche Länge v. Ferro) – historyczny układ współrzędnych geograficznych, w którym południk zero było liczony od najdalej wysuniętego punktu (najdalszy punkt znanego świata) na wyspie El Hierro (Ferro) w archipelagu Wysp Kanaryjskich. Aby otrzymać współrzędne we współczesnym układzie należy od wartości długości geograficznej odjąć wartość 17°40', szerokość geograficzna pozostaje bez zmian. Wikipedia (EN) – Ferro Meridian
  13. ^ ilustracje
  14. ^ powołanie na: Leydoldt (1856, Sitzungsberichte der mathematisch-naturwissenschaftliche Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften)
  15. ^ patrz → meteoryt Lenarto; publikacja zawiera również dwie plansze z rysunkami obrazów mikroskopowych meteorytów

Zobacz również

Linki zewnętrzne

  • Meteoritical Bulletin Database (MBD) – meteoryt Borkut
  • Encyclopedia of Meteorites (EoM) – meteoryt Borkut


  • Buchner (1861)
Osobiste