PayPal-donate (Wiki).png
O ile nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie zamieszczonych materiałów należą do Jana Woreczko & Wadi.

(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)


Mocs

Z Wiki.Meteoritica.pl

(Różnice między wersjami)
m (Bibliografia)
m (Bibliografia)
 
(Nie pokazano 14 wersji pomiędzy niniejszymi.)
Linia 1: Linia 1:
-
== Rumuński „[[Pułtusk]]” ==
 
__NOTOC__
__NOTOC__
{{VerifyLevel|level=1i}}
{{VerifyLevel|level=1i}}
 +
== Rumuński „[[Pułtusk]]” ==
{{InfoboxMeteorite
{{InfoboxMeteorite
  | nazwa = Mocs
  | nazwa = Mocs
Linia 26: Linia 26:
Brak informacji o ewentualnych późniejszych znaleziskach okazów z tego spadku.
Brak informacji o ewentualnych późniejszych znaleziskach okazów z tego spadku.
 +
 +
 +
{{Sparse-b}}Ciekawostka:{{Sparse-e}} W 2018 roku gmina Mociu zmieniła swój {{Txt2Img|Mociu_(coat_of_arms).jpg|herb}}, znajduje się na nim m.in. stylizowany meteoryt na granatowym tle, co nawiązuje do spadku deszczu meteorytów w 1882 roku w okolicy wsi Mocs.
== Kolekcje ==
== Kolekcje ==
Linia 33: Linia 36:
! Zbiór !! waga okazów<br />(Koblitz&nbsp;MetBase) !! uwagi
! Zbiór !! waga okazów<br />(Koblitz&nbsp;MetBase) !! uwagi
|-
|-
-
| [[Vienna, Naturhist. Mus.]] || 118 kg || około 1600&nbsp;okazów<ref>Brandstätter (2013); tam też fotografia „elipsy spadku” zaaranżowana z&nbsp;kilkudziesięciu okazów!</ref>
+
| [[Vienna, Naturhist. Mus.]] || 118 kg || około {{Txt2Img|Brandstätter_2011_(Mocs).jpg|1600&nbsp;okazów}}<ref>Brandstätter (2013); tam też fotografia „elipsy spadku” zaaranżowana z&nbsp;kilkudziesięciu okazów!</ref>
|-
|-
-
| [[Cluj, Min. Mus. Univ.]]<ref>Muzeum Mineralogiczne Uniwersytetu Babeș-Bolyai w&nbsp;Cluj-Napoca; tam też fotografia największego okazu</ref> || 37,0&nbsp;kg || w tym {{Txt2Img|Mocs_main_mass_(Cluj_Museum).jpg|okaz ~32,7&nbsp;kg}}<ref name="56kg"></ref>
+
| [[Cluj, Min. Mus. Univ.]]<ref>Muzeum Mineralogiczne Uniwersytetu Babeș-Bolyai w&nbsp;Cluj-Napoca; tam też fotografia największego okazu</ref> || 37,0&nbsp;kg || w tym {{Txt2Img|Mocs_main_mass_(Cluj_Museum).jpg|okaz ~35,7&nbsp;kg}}<ref name="56kg"></ref>
|-
|-
| [[Budapest, Nat. Mus.]] || 16,1 kg<ref>Tokody (1951)</ref> ||
| [[Budapest, Nat. Mus.]] || 16,1 kg<ref>Tokody (1951)</ref> ||
Linia 52: Linia 55:
|-
|-
| [[Moscow, Acad. Sci.]] || 1466 g || m.in. fragment 1031&nbsp;g i&nbsp;orientowany okaz {{Txt2Img|Mocs_(Fersman_Moskwa).jpg|245,2&nbsp;g}} (Явнель 1986)
| [[Moscow, Acad. Sci.]] || 1466 g || m.in. fragment 1031&nbsp;g i&nbsp;orientowany okaz {{Txt2Img|Mocs_(Fersman_Moskwa).jpg|245,2&nbsp;g}} (Явнель 1986)
 +
|-
 +
| [[Prague, Nat. Mus.]] || 616&nbsp;g ||
|-
|-
| '''Warsaw,&nbsp;Geol.&nbsp;Inst., Polish&nbsp;Acad.&nbsp;Sci.'''<ref>okaz ten znajduje się w&nbsp;zbiorach [[Muzeum Geologiczne PAN w Krakowie|Muzeum Geologicznego PAN w&nbsp;Krakowie]] (Łaptaś 1998, Pilski 2001)</ref> || 212&nbsp;g || 213,37&nbsp;cs (Pilski&nbsp;2001)
| '''Warsaw,&nbsp;Geol.&nbsp;Inst., Polish&nbsp;Acad.&nbsp;Sci.'''<ref>okaz ten znajduje się w&nbsp;zbiorach [[Muzeum Geologiczne PAN w Krakowie|Muzeum Geologicznego PAN w&nbsp;Krakowie]] (Łaptaś 1998, Pilski 2001)</ref> || 212&nbsp;g || 213,37&nbsp;cs (Pilski&nbsp;2001)
Linia 62: Linia 67:
-
Znany handlarz meteorytów F. Krantz<ref>{{!Krantz Bonn}}</ref> miał w&nbsp;swojej ofercie wiele okazów tego meteorytu. Na przykład okazy z dobrze zachowaną skorupą (''schön umrindet'') o&nbsp;masach 89,0, 80,5, 22,2 i&nbsp;20,8&nbsp;g oferował w&nbsp;cenach, odpowiednio: 35, 32, 9 i&nbsp;8&nbsp;ℳ (Mark)!<ref>{{!Krantz Catalogs}}</ref>
+
Znany handlarz meteorytów F. Krantz{{!Krantz Bonn|}} miał w&nbsp;swojej ofercie wiele okazów tego meteorytu. Na przykład okazy z dobrze zachowaną skorupą (''schön umrindet'') o&nbsp;masach 89,0, 80,5, 22,2 i&nbsp;20,8&nbsp;g oferował w&nbsp;cenach, odpowiednio: 35, 32, 9 i&nbsp;8&nbsp;ℳ (Mark)!<ref>{{!Krantz Catalogs}}</ref>
<br clear="all"/>
<br clear="all"/>
Linia 96: Linia 101:
Spadło (zebrano) około 3000 okazów na obszarze o&nbsp;eliptycznym kształcie, rozmiarze ~4×15&nbsp;km (3×20&nbsp;km wg Koch 1883) i&nbsp;powierzchni około 60&nbsp;km<sup>2</sup>.
Spadło (zebrano) około 3000 okazów na obszarze o&nbsp;eliptycznym kształcie, rozmiarze ~4×15&nbsp;km (3×20&nbsp;km wg Koch 1883) i&nbsp;powierzchni około 60&nbsp;km<sup>2</sup>.
-
Wielkość zbieranych kamieni rosła od strony NW obszaru w kierunku SE. Najmniejsze okazy znaleziono w&nbsp;okolicach '''Gyulatelka''' (obecnie Coasta), '''Visa''' (Vişea) i&nbsp;'''Marokháza''' (Tăuşeni); średnie: '''Baré''' (Bărăi), '''Vajda Kamarás''' (Vaida-Cămăraş) i&nbsp;'''Palatka''' (Pălatca); największe: '''Oláh Gyéres''' (Ghirişu Român), '''Keszü''' (Chesău) i&nbsp;'''Mocs''' (obecnie Mociu). Natomiast największy okaz o&nbsp;wadze około 35,7&nbsp;kg<ref name="56kg">największy okaz ważył 35,7&nbsp;kg według Koch (1882b, 1882c, 1883) i&nbsp;informacji na stronie muzeum mineralogicznego w&nbsp;Cluj-Napoca; wg&nbsp;Koblitz MetBase największy okaz ważył 56&nbsp;kg, błąd ten powstał z&nbsp;błędnej interpretacji wykazu meteorytów zamieszczonego u&nbsp;Kocha, w&nbsp;rzeczywistości {{Txt2Img|Mocs_(Koch_1882b,_specimens).jpg|56&nbsp;kg to sumaryczna waga 112 okazów w&nbsp;jego zestawienia}} (Koch 1882b, 188c)</ref> spadł w&nbsp;samym Mocs (Koch 1882, 1882b, 1882c, 1883).
+
Wielkość zbieranych kamieni rosła od strony NW obszaru w kierunku SE. Najmniejsze okazy znaleziono w&nbsp;okolicach '''Gyulatelka''' (obecnie Coasta), '''Visa''' (Vişea) i&nbsp;'''Marokháza''' (Tăuşeni); średnie: '''Baré''' (Bărăi), '''Vajda Kamarás''' (Vaida-Cămăraş) i&nbsp;'''Palatka''' (Pălatca); największe: '''Oláh Gyéres''' (Ghirişu Român), '''Keszü''' (Chesău) i&nbsp;'''Mocs''' (obecnie Mociu). Natomiast największy okaz o&nbsp;wadze około 35,7&nbsp;kg<ref name="56kg">największy okaz ważył 35,7&nbsp;kg według Koch (1882b, 1882c, 1883) i&nbsp;informacji na stronie muzeum mineralogicznego w&nbsp;Cluj-Napoca; wg&nbsp;Koblitz MetBase największy okaz ważył 56&nbsp;kg, błąd ten powstał z&nbsp;błędnej interpretacji wykazu meteorytów zamieszczonego u&nbsp;Kocha, w&nbsp;rzeczywistości {{Txt2Img|Mocs_(Koch_1882b,_specimens).jpg|56&nbsp;kg to sumaryczna waga 112 okazów w&nbsp;jego zestawienia}} (Koch 1882b, 1882c)</ref> spadł w&nbsp;samym Mocs (Koch 1882, 1882b, 1882c, 1883).
Największe okazy (Koch 1883):
Największe okazy (Koch 1883):
Linia 140: Linia 145:
Okazy meteorytu Mocs w światowych kolekcjach
Okazy meteorytu Mocs w światowych kolekcjach
<gallery caption="" widths="200px" heights="200px" perrow="3">
<gallery caption="" widths="200px" heights="200px" perrow="3">
-
File:Gross-Divina_main_mass_(NHM_Budapest).jpg|Zbiory [[:Szablon:BudapestNHM|Muzeum Historii Naturalnej w&nbsp;Budapeszcie]]. Masa główna chondrytu zwyczajnego H5 [[Gross-Divina]]. Po lewej stronie dwa okazy meteorytu [[Mocs]] (8,465 i&nbsp;2,235&nbsp;kg), w&nbsp;prawym dolnym rogu meteoryt [[Ofehértó]] (fot.&nbsp;{{Txt2Img|Budapeszt_(Wadi).jpg|Wadi}} & {{Txt2Img|Budapeszt_(JW).jpg|Jan&nbsp;Woreczko}})
+
File:Gross-Divina_main_mass_(NHM_Budapest).jpg|Zbiory [[Szablon:BudapestNHM|Muzeum Historii Naturalnej w&nbsp;Budapeszcie]]. Masa główna chondrytu zwyczajnego H5 [[Gross-Divina]]. Po lewej stronie dwa okazy meteorytu [[Mocs]] (8,465 i&nbsp;2,235&nbsp;kg), w&nbsp;prawym dolnym rogu meteoryt [[Ofehértó]] (fot.&nbsp;{{Txt2Img|Budapeszt_(Wadi).jpg|Wadi}} & {{Txt2Img|Budapeszt_(JW).jpg|Jan&nbsp;Woreczko}})
-
File:Mocs_(GSI_Calcutta).jpg|Okaz meteorytu Mocs (112,69&nbsp;g, najdłuższy rozmiar 5&nbsp;cm) z&nbsp;kolekcji [[:Szablon:CalcuttaGSI|Geological Survey of India, Calcutta]]; dobrze widoczne charakterystyczne delikatne spękania skorupy (ang. ''contraction cracks'')
+
File:Mocs_(GSI_Calcutta).jpg|Okaz meteorytu Mocs (112,69&nbsp;g, najdłuższy rozmiar 5&nbsp;cm) z&nbsp;kolekcji [[Szablon:CalcuttaGSI|Geological Survey of India, Calcutta]]; dobrze widoczne charakterystyczne delikatne spękania skorupy (ang. ''contraction cracks'')
-
File:Mocs_(Fersman_Moskwa).jpg|Orientowany 245,2&nbsp;g okaz w&nbsp;zbiorach [[:Szablon:MoscowAcadSci|Muzeum Fersmana w Moskwie]] (fot. Jan Woreczko)
+
File:Mocs_(Fersman_Moskwa).jpg|Orientowany 245,2&nbsp;g okaz w&nbsp;zbiorach [[Szablon:MoscowAcadSci|Muzeum Fersmana w Moskwie]] (fot. Jan Woreczko)
-
File:Mocs_(Natural_History_Museum_Vienna).jpg|Okaz meteorytu Mocs ze zbiorów [[:Szablon:ViennaNHM|Muzeum Historii Naturalnej w&nbsp;Wiedniu]] (fot.&nbsp;©&nbsp;NHM, Ludovic Ferrière, ''za&nbsp;zgodą''); czarna skorupa obtopieniowa i&nbsp;lekko zwietrzałe wnętrze okazu (Brandstätter 2013)
+
File:Mocs_(NHM_Prague)-TJ.jpg‎|Okaz meteorytu ze zbiorów [[Szablon:PragueNM|Muzeum Historii Naturalnej w&nbsp;Pradze]] (fot.&nbsp;Tomasz Jakubowski)
 +
File:Mocs_(Natural_History_Museum_Vienna).jpg|Okaz meteorytu Mocs ze zbiorów [[Szablon:ViennaNHM|Muzeum Historii Naturalnej w&nbsp;Wiedniu]] (fot.&nbsp;©&nbsp;NHM, Ludovic Ferrière, ''za&nbsp;zgodą''); czarna skorupa obtopieniowa i&nbsp;lekko zwietrzałe wnętrze okazu (Brandstätter 2013)
 +
File:Mocs (NHM Vienna)-TJ21.jpg‎|Fragment meteorytu [[Mocs]] (241,9&nbsp;g) ze zbiorów [[Szablon:ViennaNHM|Muzeum Historii Naturalnej w&nbsp;Wiedniu]] (fot. Tomasz Jakubowski)
 +
File:Brandstätter_2011_(Mocs).jpg|Brandstätter (2011): „'''''Fot. 9.''' Gablota z&nbsp;otwartymi szufladami ukazującymi część kolekcji okazów Mocs. W&nbsp;sumie [[Szablon:ViennaNHM|wiedeński zbiór]] zawiera ponad 1500 pojedynczych kamieni o&nbsp;wielkości od kilku kilogramów do około grama''”
 +
File:Mocs_(Jarkko_Kettunen).jpg|Niezwykły okaz (9&nbsp;g) z&nbsp;metalową żyłą biegnącą poprzez skorupę obtopieniową. Okazowi towarzyszą trzy etykiety. Większa żółta to stara etykieta z&nbsp;Uniwersytetu Masaryka, która pasuje do papierowej etykietki przymocowanej do kamienia. Druga etykieta z&nbsp;nazistowskim stemplem to wyprodukowana w&nbsp;Niemczech etykieta z&nbsp;Uniwersytetu Masaryka w&nbsp;czasie II&nbsp;wojny światowej. Mniejsza kaligrafowana etykieta jest nieznana, ale prawdopodobnie z&nbsp;końca XIX&nbsp;wieku (kolekcja: Jarkko Kettunen)
 +
</gallery>
 +
 
 +
 
 +
Połówka okazu (90,60 g) meteorytu w&nbsp;kolekcji Matteo Nahabed Chinellato (''za zgodą''; okaz pochodzi z&nbsp;kolekcji ''Natural History Museum of Milan'' (''Museo Civico di Storia Naturale di Milano''))
 +
<gallery caption="" widths="200px" heights="200px" perrow="3">
 +
File:Mocs_(Matteo_Nahabed_Chinellato)-1.jpg
 +
File:Mocs_(Matteo_Nahabed_Chinellato)-a.jpg
</gallery>
</gallery>
Linia 164: Linia 180:
* Bielz Eduard Albert, (1882), '''Der Meteorsteinfall von [[Mocs]], in der Mezöség Siebenbürgens''', ''Verhandlungen und Mitteilungen des Siebenbürgischen Vereins für Naturwissenschaften zu Hermannstadt'', 32, 1882, s. 126-147. Plik [http://www.zobodat.at/D/runD/D/cacheD/personen_details.php?nr=6557 PDF]; plik {{Link-BHL |item=105563}}.
* Bielz Eduard Albert, (1882), '''Der Meteorsteinfall von [[Mocs]], in der Mezöség Siebenbürgens''', ''Verhandlungen und Mitteilungen des Siebenbürgischen Vereins für Naturwissenschaften zu Hermannstadt'', 32, 1882, s. 126-147. Plik [http://www.zobodat.at/D/runD/D/cacheD/personen_details.php?nr=6557 PDF]; plik {{Link-BHL |item=105563}}.
 +
 +
* {{Brandstätter (2011)}}
* {{Brandstätter (2013)|page=74-75, 104, 206-207, 211}}
* {{Brandstätter (2013)|page=74-75, 104, 206-207, 211}}
 +
 +
* +Brassói Fuchs Herman, (1980), '''Százéves a [[Mocs|mócsi]] meteorit''', ''Földtani tudománytörténeti évkönyv a Magyarhoni Földtani Társulat Tudománytörténeti Szakcsoportjának időszakos kiadványa'', 9, 1980, s. 263-272. Plik [https://epa.oszk.hu/03200/03205/00009/pdf/EPA03205_foldt_tudtort_evkonyv_1980-1981_09_263-272.pdf PDF].
* {{Brezina (1894)|page=258-261}}
* {{Brezina (1894)|page=258-261}}
Linia 217: Linia 237:
* [[Mocs/Galerie]]
* [[Mocs/Galerie]]
 +
* [[Szablon:ClujM|Muzeum Mineralogiczne Uniwersytetu Babeș-Bolyai w Cluj-Napoca]]
 +
* [[Mociu (herb)|herb gminy Mociu]]
* [[:Kategoria:Meteoryty imperium węgierskiego|Meteoryty imperium węgierskiego]]
* [[:Kategoria:Meteoryty imperium węgierskiego|Meteoryty imperium węgierskiego]]
* meteoryt [[Siewierz]]
* meteoryt [[Siewierz]]
 +
* meteoryt [[Sopot]]
== Linki zewnętrzne ==
== Linki zewnętrzne ==
Linia 230: Linia 253:
* {{BudapestNHM}}
* {{BudapestNHM}}
* {{MoscowVernadskyIG|id=10822|name=Mocs}}
* {{MoscowVernadskyIG|id=10822|name=Mocs}}
 +
* {{PragueNM}}
* Meteoryt Mocs w kolekcjach polskich – [http://www.ptmet.org.pl/old/kat-mkc-l6.htm#mocs katalog PTMet] {{SeparatorBull}} [http://www.woreczko.pl/meteorites/news/Mocs.htm Wadi & Jan Woreczko Collection]
* Meteoryt Mocs w kolekcjach polskich – [http://www.ptmet.org.pl/old/kat-mkc-l6.htm#mocs katalog PTMet] {{SeparatorBull}} [http://www.woreczko.pl/meteorites/news/Mocs.htm Wadi & Jan Woreczko Collection]

Aktualna wersja na dzień 23:04, 23 wrz 2023

1i

Rumuński „Pułtusk

Mocs
Mocs main mass (Cluj Museum).jpg
Największy okaz meteorytu Mocs[1] i meteoryt Pleşcoi[2]; zbiory muzeum w Cluj-Napoca (fot. Dan Uza)
Spadek
Lokalizacja Cluj[3], Rumunia
Położenie[4] 46°48'N, 24°02'E
Data 3 lutego 1882 roku, 16:00 (piątek)
Charakterystyka
Typ chondryt zwyczajny L5-6[5]
Masa 300 kg, największy okaz 35,7 kg[1]
Liczba okazów ~3000 okazów, deszcz meteorytów
Cechy stopień szokowy S3-5[6]
Meteoritical Bulletin Database
Synonimy
w NHM Cat: Bare, Gjilatelke, Gyulateke, Gyulatelke, Keszu, Klausemburg, Klausenburg[3], Kyolos, Marokháza, Mociu, Modok, Olah Gyéres, Palatka, Vajda-Kamaras, Visa; w MetBase: Marokhaza, Moci; po rumuńsku: Mociu; po węgiersku: Mócsi

Spadek deszczu meteorytów 3 lutego 1882 roku (piątek) w okolicy miejscowości Mociu (dawniej Mocs) w Rumunii (chondryt zwyczajny L5-6[5], TKW 300 kg).

Jasną kulę ognia zaobserwowano początkowo powyżej krainy Hont vármegye na północ od Budapesztu. Zmierzała ona w kierunku południowo-wschodnim nad Transylwanię. Spadkowi meteorytów towarzyszyły trzy silne detonacje i dźwięki podobne do grzechotania i bzyczenia. Na północny-zachód od rumuńskiego miasta Mocs (obecnie Mociu) i w samym mieście spadł deszcz meteorytów. Na silnie wydłużonym obszarze (elipsie spadku) rozciągającym się z NW na SE o powierzchni około 60 km2 zebrano po spadku około 3000 okazów meteorytów. Największy znaleziono w Mocs i ważył 35,7 kg[1]. Rozkład wielkości okazów odpowiada prostemu modelowi fragmentacji i dystrybucji mas. Opis okoliczności spadku, wagi i cechy znalezionych okazów oraz ich ilość i lokalizację opisał Koch w swoich artykułach (Koch 1882, 188b, 1882c, 1883).

Był to jeden z najliczniejszych deszczy meteorytów w Europie. Wielkość obszaru spadku meteorytów Mocs jest porównywalna z elipsą spadku meteorytu Pułtusk.

Brak informacji o ewentualnych późniejszych znaleziskach okazów z tego spadku.


Ciekawostka: W 2018 roku gmina Mociu zmieniła swój herb, znajduje się na nim m.in. stylizowany meteoryt na granatowym tle, co nawiązuje do spadku deszczu meteorytów w 1882 roku w okolicy wsi Mocs.

Kolekcje

Okazy i fragmenty meteorytu Mocs w największych kolekcjach:

Zbiór waga okazów
(Koblitz MetBase)
uwagi
Vienna, Naturhist. Mus. 118 kg około 1600 okazów[7]
Cluj, Min. Mus. Univ.[8] 37,0 kg w tym okaz ~35,7 kg[1]
Budapest, Nat. Mus. 16,1 kg[9]
London, Nat. Hist. Mus. 14,8 kg
Washington, Natl. Mus. Nat. Hist. 7 kg wg katalogu online muzeum największe fragmenty: 735, 681,4, 291,8, 182,15, 159,1 g; na stronie znajdują się również zdjęcia płytki cienkiej (thin section)
Budapest, Eötvös Lorand Univ. 6448 g
Chicago, Field Mus. Nat. Hist. 6066 g
Paris, Mus. d'Hist. Nat. 3,33 kg
(…)
Moscow, Acad. Sci. 1466 g m.in. fragment 1031 g i orientowany okaz 245,2 g (Явнель 1986)
Prague, Nat. Mus. 616 g
Warsaw, Geol. Inst., Polish Acad. Sci.[10] 212 g 213,37 cs (Pilski 2001)
Calcutta, Mus. Geol. Surv. India 113 g 112,69 g (Sen Gupta et al. 1982)
Wroclaw, Dept. Min. Petrol., Univ. 22 g 21,5 g (hs) (Pilski 2001)

W polskich prywatnych kolekcjach znajdują się tylko małe fragmenty tego meteorytu.


Znany handlarz meteorytów F. Krantz[11] miał w swojej ofercie wiele okazów tego meteorytu. Na przykład okazy z dobrze zachowaną skorupą (schön umrindet) o masach 89,0, 80,5, 22,2 i 20,8 g oferował w cenach, odpowiednio: 35, 32, 9 i 8 ℳ (Mark)![12]


Lokalizacja

Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
© Jan Woreczko & Wadi

(B) Baré, (G) Gyulatelka, (K) Keszü, (M) Marokháza, Mocs, (P) Palatka, (O) Oláh Gyéres, (V) Visa, Vajda Kamarás

Muzeum w Cluj-Napoca

Schematyczny rejon spadku

* W 2018 roku Google zmieniło zasady działania apletu, mapa może wyświetlać się niepoprawnie (pomaga Ctrl+F5); więcej → Szablon:GEMap-MyWiki

Obecnie rumuńska miejscowość Mocs nazywa się Mociu.

Bolid leciał od północnego zachodu na południowy wschód.


Mapa rejonu spadku meteorytu Mocs (źródło: Koch 1882)

Spadło (zebrano) około 3000 okazów na obszarze o eliptycznym kształcie, rozmiarze ~4×15 km (3×20 km wg Koch 1883) i powierzchni około 60 km2.

Wielkość zbieranych kamieni rosła od strony NW obszaru w kierunku SE. Najmniejsze okazy znaleziono w okolicach Gyulatelka (obecnie Coasta), Visa (Vişea) i Marokháza (Tăuşeni); średnie: Baré (Bărăi), Vajda Kamarás (Vaida-Cămăraş) i Palatka (Pălatca); największe: Oláh Gyéres (Ghirişu Român), Keszü (Chesău) i Mocs (obecnie Mociu). Natomiast największy okaz o wadze około 35,7 kg[1] spadł w samym Mocs (Koch 1882, 1882b, 1882c, 1883).

Największe okazy (Koch 1883):

Lokalizacja waga [kg]
Mocs
Oláh Gyéres-Mocs
Oláh Gyéres
Palatka
Keszü
Vajda Kamarás
Keszü-Palatka
35,7
8,5
8,37, 6,06, 5,6
8,15
4,6
3,194, 2,15
2,7, 2,13
Rozkład okazów (Koch 1882c; w wykazie 911 okazów o łącznej wadze 174,115 kg):
Rejon liczba okazów sumaryczna waga
[kg]
Gyulatelka–Visa–Marokháza
Baré–V.-Kamarás–Palatka
Oláh Gyéres–Keszü–Mocs
Mocs
600
300
10
1
24,0
70,0
44,0
35,7

Nie znaleziono informacji o ewentualnych późniejszych znaleziskach okazów z tego spadku, ale szukać chyba warto.


Mapy


Mocs/Galerie

Okazy meteorytu Mocs w światowych kolekcjach


Połówka okazu (90,60 g) meteorytu w kolekcji Matteo Nahabed Chinellato (za zgodą; okaz pochodzi z kolekcji Natural History Museum of Milan (Museo Civico di Storia Naturale di Milano))


Okazy meteorytu Mocs (źródło: Tschermak 1882)


Więcej → Mocs/Galerie


Bibliografia

  • +Bedelean Ioan, Ghergari Lucreaţia, Mârza I., Moţiu A., Mureşan I., Târlea Iulia, (1979), The catalogue of the meteoritic matters collection from the Mineralogical Museum of the University Cluj-Napoca, Studia Universitatis Babeș-Bolyai Seria geologia-geographia, XXIV(2), 1979, s. 3-23.
  • Bielz Eduard Albert, (1882), Der Meteorsteinfall von Mocs, in der Mezöség Siebenbürgens, Verhandlungen und Mitteilungen des Siebenbürgischen Vereins für Naturwissenschaften zu Hermannstadt, 32, 1882, s. 126-147. Plik PDF; plik DjVu.
  • Brandstätter Franz, Ferrière Ludovic, Köberl Christian, (2013), Meteorites: Witnesses of the Origin of the Solar System (Meteoriten: Zeitzeugen der Entstehung des Sonnensystems), Edition Lammerhuber, 2013, ss. 272, (s. 74-75, 104, 206-207, 211).[14] ISBN 978-3901753435.
  • +Brassói Fuchs Herman, (1980), Százéves a mócsi meteorit, Földtani tudománytörténeti évkönyv a Magyarhoni Földtani Társulat Tudománytörténeti Szakcsoportjának időszakos kiadványa, 9, 1980, s. 263-272. Plik PDF.
  • Brezina Aristides, (1894), Die Gestaltung der Meteoriten (Vortrag, gehalten den 17. Januar 1894) (Mit 32 Abbildungen im Texte), Schriften des Vereins zur Verbreitung naturwissenschaftlicher Kenntnisse, 34, 1894, s. 251-274, (s. 258-261) (ilustracje).[15] Plik PDF.
  • Döll Eduard, (1882), Die Meteorsteine von Mócs. Bemerkungen über die rundlichen Vertiefungen, die Gestalt und Rotation der Meteoriten und eine Fallzone derselben (Mit 4 Lichtdruck-Tafeln (Nr. V-VIII.), Jahrbuch der Kaiserlich-Königlichen Geologischen Reichsanstalt, 32, 1882, s. 421-434 (ilustracje).[16] Plik DjVu.
  • Döll Eduard, (1882), Ueber die Form und Oberfläche der Meteorsteine von Mocs und eine merkwürdige Fallzone, in welche dieser Fall gehört, Verhandlungen der Kaiserlich-Königlichen Geologischen Reichsanstalt, Jahrgang 1882, nr 9, s. 159-160. Plik DjVu; plik PDF.
  • Döll Eduard, (1883), Der Meteorsteinfall von Mocs in Siebenbürgen, Monatsblätter des Wissenschaftlichen Club in Wien, 1883, s. 52-54. Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    .
  • Döll Eduard, (1888), Zwei neue Kriterien für die Orientirung der Meteoriten (Mit vier Lichtdrucktafeln (Nr. VI-IX), Jahrbuch der Kaiserlich-Königlichen Geologischen Reichsanstalt, 37 (1887), 1888, s. 193-206 (ilustracje).[17] Plik DjVu.
  • Goldschmidt Victor Moritz, (1895), Ueber Wustensteine und Meteoriten (Hierzu Taf. III u. IV.), Tschermaks Mineralogische und Petrographische Mitteilungen, 14, 1895, s. 131-142 (ilustracje).[18][19] Plik iDjVu.
  • Hauer Franz Ritter von, (1882), Meteorsteinfall bei Klausenburg, Verhandlungen der Kaiserlich-Königlichen Geologischen Reichsanstalt, Jahrgang 1882, s. 77-78. Plik PDF.
  • Koblitz Jörn, MetBase. Meteorite Data Retrieval Software, Version 7.3 (CD-ROM), Ritterhude, Germany 1994-2012. MetBase.
  • Koch Antal, (1882), Bericht über den am 3. Februar d. J. stattgefundenen Meteorsteinfall von Mocs in Siebenbürgen, Sitzungsberichte der mathematisch-naturwissenschaftliche Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften, 85, Abt. 1, 1882, s. 116-132.[20] Plik DjVu.
  • Koch Antal, (1882b), Jelentés az 1882. febr. 3-iki mócsi meteorkőhullásról, Orvos-Természettudományi Értesítő II. Természettudományi Szak, 7, 1882, s. 89-104.[21] Plik PDF.
  • Koch Antal, (1882c), Pótjelentés a folyó év febr. 3-ki mócsi meteorkő-hullásról, Orvos-Természettudományi Értesítő II. Természettudományi Szak, 7, 1882, s. 137-146. Plik PDF.
  • Koch Antal, (1882d), Mittheilung über den am 3. Februar 1882 bei Mócs unweit Klausenburg stattgefundenen Meteoritenfall, Anzeiger der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe, 19, nr VI, 1882, s. 52-53. Plik DjVu.
  • +Koch Ferenc[22], (1882), Chemische Zusammensetzung des bei Mocs am 3. February 1882, gefallenen Meteorsteines, Mathematische und naturwissenschaftliche Berichte aus Ungarn, 1, 1882, s. 345-346.
  • Koch Antal, (1883), Ergänzender Bericht über den Meteoritenfall bei Mocs in Siebenburgen am 3. Februar 1882, Tschermaks Mineralogische und Petrographische Mitteilungen, 5, 1883, s. 234-244.[23] Plik iDjVu.
  • +Lüttge-Pop Dana, Răzvan Andrei A., Har Nicolae, (2013), Historical Romanian meteorites: emendations of official catalogue records, Studia UBB Geologia, 58(2), 2013, s. 41-45, (s. 42).[24] Plik doi.
  • Niessl Gustav von, (1884), Über die astronomischen Verhältnisse bei dem Meteoritenfalle von Mócs in Siebenbürgen am 3. Februar 1882, Sitzungsberichte der mathematisch-naturwissenschaftliche Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften, 89, Abt. 2, 1884, s. 283-293. Plik PDF.
  • Pilski Andrzej S., (2001), Meteoryty w zbiorach polskich, Olsztyn 2001.[25]
  • Tokody László, Dudichné Vendl Mária, (1951), Magyarország meteoritgyűjteményei (Meteorite collections in Hungary), Akadémiai Kiadó, Budapest 1951, ss. 102. Plik GIF.
  • Török József, (1882b), A Magyar Birodalom meteoritjei (II. rész), Természettudományi Közlöny, XIV (160), 1882, s. 497-514. Plik PDF.
  • Tschermak Gustav, (1882), Über die Meteoriten von Mocs (Mit 2 Tafeln.), Sitzungsberichte der mathematisch-naturwissenschaftliche Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften, 85, 1882, s. 195-209.[26] Plik DjVu.


Przypisy

  1. ^ a b c d e największy okaz ważył 35,7 kg według Koch (1882b, 1882c, 1883) i informacji na stronie muzeum mineralogicznego w Cluj-Napoca; wg Koblitz MetBase największy okaz ważył 56 kg, błąd ten powstał z błędnej interpretacji wykazu meteorytów zamieszczonego u Kocha, w rzeczywistości 56 kg to sumaryczna waga 112 okazów w jego zestawienia (Koch 1882b, 1882c)
  2. ^ spadek meteorytu Pleşcoi 12 czerwca 2008 roku w Rumunii; chondryt zwyczajny L5-6, TKW 6,913 kg (jeden okaz)
  3. ^ a b Cluj – obecnie Kluż-Napoka (rum. Cluj-Napoca), dawniej niem. Klausenburg‎
  4. ^ jeśli nie zaznaczono inaczej, podano współrzędne przyjęte w oficjalnej bazie meteorytów Meteoritical Bulletin Database
  5. ^ a b dawniej L6 (Grady 2000)
  6. ^ Lüttge-Pop et al. (2013)
  7. ^ Brandstätter (2013); tam też fotografia „elipsy spadku” zaaranżowana z kilkudziesięciu okazów!
  8. ^ Muzeum Mineralogiczne Uniwersytetu Babeș-Bolyai w Cluj-Napoca; tam też fotografia największego okazu
  9. ^ Tokody (1951)
  10. ^ okaz ten znajduje się w zbiorach Muzeum Geologicznego PAN w Krakowie (Łaptaś 1998, Pilski 2001)
  11. ^ A. i F. Krantz – istniejąca od 1833 firma handlująca minerałami i meteorytami; założył ją we Freibergu August Krantz, później działalność kontynuował jego bratanek Fritz (Friedrich) Krantz; do dziś wiele okazów meteorytów w różnych kolekcjach ma etykiety podpisane, np. Dr. F. Krantz, Rheinisches Mineralien-Contor Bonn; pod koniec XIX wieku kolekcja Krantza zawierała wg Wülfing (1897) meteoryty z 54 różnych lokalizacji o łącznej wadze 72 kg; firma istnieje do dziś; patrz → Krantz Rheinisches Mineralien-Contor
  12. ^ patrz → Rheinisches Mineralien-Kontor Dr. F. Krantz :: Bonn, Meteoriten-Verzeichnis (…)
  13. ^ historia kolekcji meteorytów Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu
  14. ^ bogato ilustrowany album poświęcony kolekcji meteorytów w Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu
  15. ^ zawiera 32 litografie okazów meteorytów: Bella Roca, Babb's Mill (Blake's Iron), Cabin Creek, Glorieta Mountain, Goalpara, Hessle, Hex River Mountains, Ilimaes (iron), Kokstad, Mocs, Puquios, Pultusk (Pułtusk), Sarepta, Stannern, Tucson (syn. Santa Rita)
  16. ^ zawiera cztery plansze z fotografiami okazów meteorytu Mocs;
    wg informacji zawartej na stronach Muzeum Mineralogicznego w Strasburgu, do celów edukacyjnych, do publikacji dołączona była drewniana skrzynka zawierająca 10 kopii (modeli) meteorytu Mocs
  17. ^ zawiera cztery plansze z fotografiami orientowanych okazów meteorytu Mocs
  18. ^ plansze z okazami meteorytów: Mocs, Knyahinya, Krähenberg i Stannern
  19. ^ spadek meteorytu Krähenberg 5 maja 1869 roku w Niemczech; chondryt zwyczajny LL5, TKW 16,5 kg (okaz silnie orientowany)
  20. ^ z mapą rejonu spadku
  21. ^ zawiera wykaz znalezionych okazówmapę rejonu spadku
  22. ^ Koch Ferenc (1853-1943) był chemikiem, bratem Antala Kocha, „głównego” badacza spadku meteorytu Mocs (inf. Jadwiga Biała)
  23. ^ zawiera zestawienie znalezionych okazów
  24. ^ korekty oficjalnych zapisów katalogowych dotyczących meteorytów rumuńskich, m.in.: Kakowa, Mezö-Madaras, Mocs, Ohaba, Tauti
  25. ^ bardziej aktualna internetowa wersja katalogu znajduje się na stronach Polskiego Towarzystwa Meteorytowego – katalog PTMet; tam objaśnienie stosowanych skrótów (cs – complete specimen, hs – half specimen, ep – end piece, fc – fragment with crust, f – fragment, sc – slice with crust, s – slice); więcej → woreczko.pl – Oznaczenia okazów – skróty
  26. ^ dodatkowo dwie plansze: Taf. ITaf. II

Zobacz również

Linki zewnętrzne

  • Meteoritical Bulletin Database (MBD) – meteoryt Mocs
  • Encyclopedia of Meteorites (EoM) – meteoryt Mocs
  • Portal Meteorite Picture of the DayMocs
Osobiste