PayPal-donate (Wiki).png
O ile nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie zamieszczonych materiałów należą do Jana Woreczko & Wadi.

(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)

Pusté Úľany

Z Wiki.Meteoritica.pl

(Różnice między wersjami)
m
 
Linia 27: Linia 27:
Szczegółowa analiza oparta na czterech nagraniach wideo — tor lotu w atmosferze był obserwowany na wysokościach od 69,5 do 21,8 km przy nachyleniu 57,1° względem powierzchni Ziemi. W trakcie lotu pierwotne ciało o masie 16 kg uległo czterokrotnej fragmentacji, a prędkość początkowa 19,84 km/s zmniejszyła się do 5 km/s.
Szczegółowa analiza oparta na czterech nagraniach wideo — tor lotu w atmosferze był obserwowany na wysokościach od 69,5 do 21,8 km przy nachyleniu 57,1° względem powierzchni Ziemi. W trakcie lotu pierwotne ciało o masie 16 kg uległo czterokrotnej fragmentacji, a prędkość początkowa 19,84 km/s zmniejszyła się do 5 km/s.
-
Wyznaczona orbita heliocentryczna ma półoś wielką równą 1,727 AU, odległość peryhelium 1,00878 AU oraz jedno z największych nachyleń spośród znanych orbit meteorytów — 27,14°; gęstość objętościowa (ang. ''bulk density'') 3,41 g/cm³ ([[Szablon:Shrbený (2026)|Shrbený et al. 2026]]).
+
Wyznaczona orbita heliocentryczna ma półoś wielką (ang. ''semimajor axis'') równą 1,727 AU, odległość peryhelium (ang. ''perihelion distance'') 1,00878 AU oraz jedno z największych nachyleń (ang. ''inclination'') spośród znanych orbit meteorytów — 27,14°, mimośród (ang. ''eccentricity'') 0,416, okres obiegu wokół Słońca (ang. ''orbital period'') 2,27 roku ([[Szablon:Shrbený (2026)|Shrbený et al. 2026]]).
 +
Właściwości fizyczne: gęstość objętościowa (ang. ''bulk density'') = 3,41±0,02 g/cm³, porowatość (ang. ''porosity'') = 8,9±1,0%, podatności magnetyczna (ang. [[Szablon:Rochette (magnetic susceptibility, MaPS)|''magnetic susceptibility'']]) log χ = 5,45±0,08.
 +
 +
 +
----
Tak Jarek Morys opisuje poszukiwania i znaleziska na FB:
Tak Jarek Morys opisuje poszukiwania i znaleziska na FB:
Linia 58: Linia 62:
Więcej szczegółów na stronach: Astronomický ústav AV ČR, cosmoartel.pl i '''skarbykosmosu.pl'''.
Więcej szczegółów na stronach: Astronomický ústav AV ČR, cosmoartel.pl i '''skarbykosmosu.pl'''.
 +
 +
----
Za {{!MBD}}:
Za {{!MBD}}:

Aktualna wersja na dzień 21:41, 6 mar 2026

1i

Sukces polskich poszukiwaczy!

Pusté Úlany →
PusteUlany (pierwsze znaleziska).jpg
Pierwsze znaleziska, od lewej Mateusz Żmija i Jarosław Morys, ze swoimi znaleziskami (fot. Mateusz Żmija)
Spadek
Lokalizacja Pusté Úľany, Słowacja
Położenie[1] 48°13'57"N, 17°35'11"E
Data 22 czerwca 2022 r.
Uwagi polscy poszukiwacze Mateusz Żmija i Jarosław Morys znaleźli dwa okazy z tego spadku
Charakterystyka
Typ chondryt zwyczajny H5
Masa 8,55 g (19,28 g)[2]
Liczba okazów dwa okazy (8,55 i 10,73 g)
Meteoritical Bulletin Database
Synonimy →
Pusté Úlany, Puste Ulany

Spadek meteorytów po bolidzie obserwowanym nad Słowacją 25 czerwca 2022 roku.

Dwa pierwsze, i jak na razie jedyne, znaleziska. Dwóch polskich poszukiwaczy: Mateusz Żmija znalazł okaz 8,55 g, Jarosław Morys – okaz 10,73 g. Mateusz Żmija przekazał swój okaz do badań na Uniwersytet Komeńskiego. Został on sklasyfikowany i zgłoszony do Meteoritical Bulletin Database pod nazwą Pusté Úlany. Znalezione okazy są chondrytami zwyczajnymi typu H5.


Meteoryt Pusté Úľany jest jak dotąd najmniejszym odzyskanym meteorytem z upadku o znanym rodowodzie (tzw. pedigree fall), a ponadto jego przelot został zaobserwowany w ciągu dnia. Okaz meteorytu o masie 8,55 g został znaleziony 20 sierpnia 2022 roku w elipsie spadku, w odległości mniejszej niż 100 m od przewidywanego obszaru spadku fragmentów o równoważnej masie. Analiza radionuklidów kosmogenicznych potwierdziła świeży spadek meteorytu oraz pozwoliła oszacować promień meteorytu przed wejściem w atmosferę na 19±4 cm, co odpowiada masie 98±24 kg, a także minimalny wiek ekspozycji na promieniowanie kosmiczne na 2–3 mln lat (Tóth et al. 2026).

Szczegółowa analiza oparta na czterech nagraniach wideo — tor lotu w atmosferze był obserwowany na wysokościach od 69,5 do 21,8 km przy nachyleniu 57,1° względem powierzchni Ziemi. W trakcie lotu pierwotne ciało o masie 16 kg uległo czterokrotnej fragmentacji, a prędkość początkowa 19,84 km/s zmniejszyła się do 5 km/s.

Wyznaczona orbita heliocentryczna ma półoś wielką (ang. semimajor axis) równą 1,727 AU, odległość peryhelium (ang. perihelion distance) 1,00878 AU oraz jedno z największych nachyleń (ang. inclination) spośród znanych orbit meteorytów — 27,14°, mimośród (ang. eccentricity) 0,416, okres obiegu wokół Słońca (ang. orbital period) 2,27 roku (Shrbený et al. 2026).

Właściwości fizyczne: gęstość objętościowa (ang. bulk density) = 3,41±0,02 g/cm³, porowatość (ang. porosity) = 8,9±1,0%, podatności magnetyczna (ang. magnetic susceptibility) log χ = 5,45±0,08.


Tak Jarek Morys opisuje poszukiwania i znaleziska na FB:

«

Mamy nowy meteoryt! Dwa okazy!

W czasie czterodniowych poszukiwaniach w Słowacji odnaleźliśmy dwa okazy meteorytu, którego przelot przez atmosferę był obserwowany o godzinie 19:54 (UT+2), 25 czerwca 2022 roku.

Drugie znalezisko (fot. Jarosław Morys)

20 sierpnia o godzinie 17:42 (UT+2) Mateusz znalazł okaz, który po osuszeniu ważył 8,55 gramów. 22 sierpnia o godzinie 19:45 (UT+2) znalazłem okaz, który po osuszeniu ważył 10,73 gramów. Są to pierwsze i – jak na razie – jedyne okazy odnalezione z tego spadku. 23 sierpnia Mateusz zawiózł swój okaz na Uniwersytet Komeńskiego w Bratysławie w celu przeprowadzenia badań krótko żyjących izotopów promieniotwórczych oraz dla celów klasyfikacyjnych. Część tego okazu będzie podobno prezentowana na wystawie w Słowackim Muzeum Narodowym. Mój okaz będzie badany w polskiej placówce naukowej. Meteoryt będzie najprawdopodobniej nazywał się Pusté Úľany, od nazwy wsi, przez którą przechodzi elipsa spadku. Jest to dopiero czwarty w historii odnaleziony obserwowany spadek meteorytu na terenie obecnej Słowacji.[3]

Warunki jakie zastaliśmy nie napawały optymizmem. Ogólnie teren równy z dogodnym dojazdem, ale… elipsę spadku w tym terminie stanowiły zaorane pola po zbiorach zbóż z wyjątkiem pól, na których rosną gęsto obsiane słoneczki oraz kukurydza. Jeden fragment elipsy stanowiła łąka, gdzie powinny znajdować się okazy o wagach od 150 do 200 gramów. Niestety trawa była dość wysoka, a powierzchnia gruntu pokryta była warstwą wcześniej skoszonej trawy. Poszukiwania rozpoczęliśmy od małego końca elipsy (najmniejsze okazy) do wielkiego końca elipsy (największe okazy), omijając wieś. Po sukcesie z pierwszego dnia, kiedy to został znaleziony pierwszy okaz na przeoranej ziemi, pod koniec trzeciego dnia wróciliśmy na to samo pole i wtedy został znaleziony drugi okaz. Ostatniego dnia kontynuowaliśmy przeszukiwanie tego pola, a ostatnie dwie godziny przeznaczyliśmy na obchód miejscowości.

Pogoda nas nie rozpieszczała, ponieważ przez około 1/3 czasu padał deszcz. Raz przegoniła nas burza - na szczęście już późnym popołudniem - a raz ulewa. Po jej przejściu kontynuowaliśmy pracę w lżejszym deszczu.

Każdego dnia poświęcaliśmy od 8. do 10. godzin na poszukiwania.

Post z informacją o znaleziskach jest publikowany z opóźnieniem na prośbę słowackich badaczy.

Podziękowania dla Kolegów z Astronomicznego Instytutu Czeskiej Akademii Nauk w Ondřejovie za obliczenie i udostępnienie mapy z wyznaczonym obszarem rozrzutu meteorytów. Znaleziska potwierdziły poprawność tychże wyliczeń.

Fall of the Pusté Úľany meteorite: June 25, 2022., 5:54 PM UT., Slovakia
We found two specimens two months after the fall:
-8.55 grams, by Mateusz (specimen studied by Slovak scientists)
-10.73 grams, by me.
The current total known weight is 19.28 grams. (As of September 19, 2022)
»


Więcej szczegółów na stronach: Astronomický ústav AV ČR, cosmoartel.pl i skarbykosmosu.pl.


Za Meteoritical Bulletin Database:

«

Pusté Úlany   48°13.95’N, 17°35.185’E

Zapadoslovensky, Slovakia
Confirmed fall: 2022 Jun 25
Classification: Ordinary chondrite (H5)

History: On June 25, 2022 at 19:54:16 (CEST) a daylight fireball was observed near Pusté Úlany. One piece[2] of the meteorite was found in the field on August 20, 2022 [by Mateusz Zmija][4] in the strewn field calculated and predicted by P. Spurny, J. Borovicka and L. Shrbeny of Astronomical Institute Academy of Sciences, Czech Republic in Ondrejov within 100 m of predicted lines of equivalent mass fragments. Measurements of cosmogenic radionuclides (14C, 22Na, 26Al, 60Co) was done by P. Povinec confirming fresh fall and a cosmic ray exposure age of 4±1 Myr. The Mineralogical Museum of CUB[5] acquired this meteorite in its collections in 2023.

Physical characteristics: One piece of 8.55 g was found.[2] The meteorite has a black-colored surface that represents the fusion crust.

Petrography: D. Ozdín (CUB). Observations indicate a high metamorphic grade, which corresponds to the petrographic type 5. This is also supported by the homogeneous compositions of olivine and low-Ca pyroxene, by content of Ca-pyroxenes is <20%, 18.8% content of Fa component in the olivine and Fs component in pyroxenes. Orthorhombic low-Ca pyroxene (enstatite) dominates the other pyroxenes in the chondrite with a high predominance. Secondary feldspars mainly consist of microcrystalline aggregates with an average size of 0.032 mm. Silicate chondrules are readily delineated. Weathering grade is W0, because very thin veinlets of "limonite" are very rare. Clay minerals were not observed.

Geochemistry: Olivine (Fa18.82) and low-Ca pyroxene (Fs17.18). Also present are augite-diopside, albite (Ab83An11Or6), chromite, chlorapatite, merrillite, troilite, iron (kamacite), taenite and tetrataenite.
Magnetic susceptibility (R. Macke and J. Tóth) log χ (×10-9 m³/kg) = 5.45±0.08.

Classification: Ordinary chondrite H5. Weathering grade W0.

Specimens: The main mass and polished sample are deposited in the Mineralogical Museum at CUB.
(…)

Finder: Mateusz Zmija, Poland

»


Niestety w zgłoszeniu do Meteoritical Bulletin Database pominięto wydatny wkład Mateusza Żmii i Jarosława Morysa w znalezienie okazów z tego spadku. 😭

Lokalizacja

Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
© Jan Woreczko & Wadi

(P) Pusté Úľany

wyliczone prawdopodobne miejsca spadku fragmentów w zależności od ich masy

[H] miejsce znalezienia okazu Mateusza Żmii (8,55 g)

Trajektoria bolidu

* W 2018 roku Google zmieniło zasady działania apletu, mapa może wyświetlać się niepoprawnie (pomaga Ctrl+F5); więcej → Szablon:GEMap-MyWiki

Polskie tłumaczenie nazwy miejscowości Pusté Úľany brzmi Opuszczone Uhlany, teraz zapewne się tam zaludni? Zaludni, od poszukiwaczy 😀.

Do badań zgłoszono tylko okaz 8,55 g.[2]


Shrbený et al. (2026): Fig: 8. Schematic theoretical strewn field. The nominal impact point of the 60 g main mass is shown in light blue. The central line for the positions of fragments of other masses resulting from the break-up at the height of 22.5 km is shown in white. The numbers are masses in grams. Masses larger than the nominal mass are indicated along the thin white line for the remote possibility that they exist even if they were not visible in the video. The orange line is for the fragments originating in the break-up at 28 km. The position of the recovered meteorite is shown in yellow. The background map is from Google Earth.
Tóth et al. (2026): Fig. 2. Details of the predicted area of meteorite falls known during searching expeditions and the actual location of the meteorite found (8.55 g found, yellow dot, 48°13.950 N; 17°35.1850 E, 122m asl). Meteorites of different masses predicted in different parts of the fall area are shown as theoretical fall location of meteorites weighing 200 g (a), 100 g (b), 50 g (c), 20 g (d), 10 g (e), and 5 g (f), as well as the main pieces for the two main breakups (in red at an altitude of 28 km and blue at an altitude of 23 km; from Spurný et al., 2022). The new updated version of the calculated strewn field can be found in Shrbený et al. (2025).


Galerie

Znalezisko Mateusza Żmii

Pierwsze znalezisko, okaz 8,55 g in situ

Okaz 8,55 g in situ

Tóth et al. (2026): Fig. 4. Detail of the meteorite with the fusion crust (a, b). The partial fusion crust also covered the fragmented part of the meteorite (b).

Znalezisko Jarosława Morysa

Drugie znalezisko, okaz 10,73 g in situ

Okaz 10,73 g in situ

Okaz ma cechy okazu orientowanego! (fot. Szymon Kozłowski; źródło: YouTube)


Bolid

Shrbený et al. (2026): Fig. 2. Composition images of details of recorded parts of the atmospheric trajectory of the Pusté Úľany bolide. (…)


Hľadanie meteoritu


Bibliografia

  • Kotowiecki Andrzej, (2023), Jarosław Morys – miłośnik muzyki, turystyki i poszukiwacz meteorytów, portal Pressmania.pl, 13 października 2023. Artykuł.
  • Morys Jarosław, Żmija Mateusz, (2023), Nie takie zaorane pole straszne, jak się wydaje. Poszukiwania meteorytów na Słowacji (A plowed field is not as scary as it seems. Meteorite hunting in Slovakia), Acta Soc. Metheor. Polon., 14, 2023, s. 134-140. Plik ASMP.
  • Shrbený Lukáš, Borovička Jiří, Spurný Pavel, Hankey Mike, (2026), The daylight fireball of June 25, 2022, leading to a meteorite fall and find near Pusté Úľany, Slovakia, Meteoritics & Planetary Science, open access, 2026, ss. 12 (abstrakt). Plik doi.
  • Spurný Pavel, Borovička Jiří, (2025), Orbits of Meteorites Recovered Thanks to the European Fireball Network in the Last Decade,[6] 87th Annual Meeting of The Meteoritical Society, Perth, Australia, 2025.[7] Abstract [#5212].
  • Tóth Juraj, Povinec Pavel P., Ozdín Daniel, Macke Robert J., Jull A.J. Timothy, Laubenstein Matthias, Sýkora Ivan, Kontul' Ivan, Ješkovský Miroslav, Kaizer Jakub, Zeman Jakub, Jaques Victory A.J., Zikmund Tomáš, Kareš Martin, Kaiser Jozef, Paulech Tomáš, Zigo Pavol, Kornoš Leonard, Matlovič Pavol, Šilha Jiří, Nagy Roman, Żmija Mateusz[8], (2026), The smallest daylight pedigree meteorite ever recovered: Pusté Úľany - physical, mineralogical, and radionuclide analyses, Meteoritics & Planetary Science, open access, 2026, ss. 20 (abstrakt).[9] Plik doi.
  • Żmija Mateusz, (2025), Spadki meteorytów w 2024 roku. Okoliczności i obserwacje (Meteorite falls in 2024. Circumstances and observations), Acta Soc. Metheor. Polon., 16, 2025, s. 112-127. Plik ASMP.

Przypisy

  1. ^ jeśli nie zaznaczono inaczej, podano współrzędne przyjęte w oficjalnej bazie meteorytów Meteoritical Bulletin Database
  2. ^ a b c d znaleziono dwa okazy, ale tylko jeden (Mateusza Żmii) przekazano do badań i rejestracji w Meteoritical Bulletin Database
  3. ^ patrz → spadki na Słowacji: Gross-Divina, Košice, Nagy-Borové
  4. ^ uzupełnienie informacji dodane do Meteoritical Bulletin Database 12 listopada po osobistej interwencji Mateusza Żmii
  5. ^ Mineralogical museum of Comenius University (słow: Mineralogické múzeum Univerzity Komenského), Faculty of Natural Sciences
  6. ^ parametry orbit meteoroidów zarejestrowanych przez sieć European Fireball Network (EN) z których spadły meteoryty: Antonin, Haag, Hradec Králové, Kindberg, Pusté Úľany, Renchen, Ribbeck, Stubenberg
  7. ^ 87th Annual Meeting of the Meteoritical Society, (2025) – author index
  8. ^ Skytinel — dynamicznie rozwijająca się sieć stacji bolidowych Skytinel; projekt zainicjowany wiosną 2024 roku i prowadzony przez Mateusza Żmiję; rozmieszczone na terenie Polski ponad 37 stacji z kamerami all-sky i kierunkowymi (stan: marzec 2025 r.), rejestruje jasne meteory i bolidy; sieć ma już swoje sukcesy: obserwacja bolidu z którego spadł meteoryt Haag i rokujący bolid SN20241025 (Grzebsk).
    W lutym 2025 roku znaleziono okazy meteorytu Drelów spadłe z zaobserwowanego przez sieć Skytinel bolidu SN20250218!
    W sierpniu 2025 roku znaleziono okazy meteorytu Poświętno spadłe z zaobserwowanego przez sieć Skytinel bolidu SN20250724!
  9. ^ wynika badań okazu podarowanego przez Mateusza Żmiję; meteoryt o najmniejszym TKW (ang. total known weight) z zarejestrowanego (wymodelowanego) spadku, ale jeśli powiedzie się proces rejestracji meteorytu Poświętno, zostanie on zdetronizowany! 😊

Zobacz również

Linki zewnętrzne

Źródło „http://wiki.meteoritica.pl/index.php5/Pust%C3%A9_%C3%9A%C4%BEany”
Osobiste