PayPal-donate (Wiki).png
O ile nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie zamieszczonych materiałów należą do Jana Woreczko & Wadi.

(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)


Kategoria:Bolidy historyczne

Z Wiki.Meteoritica.pl

Spis treści

Doniesienia historyczne o obserwowanych do 1905 roku "wydarzeniach": bolidach, jasnych meteorach, spadkach (sprzed 1905 roku, tzn. daty ukazania się opracowania Kleina (1904)).

Większość zamieszczonego materiału oparta jest na katalogach Chladniego, Klein'a, Greg'a i von Boguslawskiego. Również kilka doniesień zaczerpnięto z artykułów Pokrzywnickiego dotyczących bolidów.

Warto odnotować takie wydarzenia, nawet jeśli nie można ich obecnie interpretować jako spadki meteorytów. Być może w przyszłości uda się część zamieszczonych tu dat i miejsc powiązać z innymi wydarzeniami natury meteorytowej. Jednym z kryteriów wyboru doniesień z wymienionych katalogów była nie tylko ich lokalizacja, ale także skala zjawiska. Pominięto tu na Wiki.Meteoritica.pl doniesienia o bolidach małej jasności, zakładając, że nie spadły w ich wyniku meteoryty[1].

Bolidy historyczne

Poza znanymi i identyfikowalnymi zdarzeniami są u Greg'a jeszcze następujące doniesienia o bolidach (ang. fireball, niem. Feuerkugel) (część z nich została również wcześniej opisana u Boguslawskiego 1854):

Greg 1861[2]
Catalogue of aërolites and Bolides, from A.D. 2 to A.D. 1860
Year. Day of month. Locality. Size or weight. Direction. Duration; rate; hour; Remarks, &c.
1729. Oct. 16 Warsaw ditto. [fireball]
1821. Feb. 12 Breslau ditto. [fireball]
1821. Dec. 4 Görlitz ditto. [fireball.]
1822. Aug. 23 Posen ditto. [fireball.]
1823. Oct. 3 Königsberg[3] ditto. [fireball.]
1824. Feb. 3 Görlitz fireball; aërolitic?.
1825. Jan. 24 Königsberg[3] ditto. [fireball.]
1830. Dec. 14 Warsaw ditto. [fireball.]
1831. Jan. 12 Breslau fireball. (→ patrz Wrocław 1831)
1834. Feb. 4 Upper Silesia = moon high up in the sky. At Cracow chiefly. (→ patrz Śląsk 1834)
1834. Mar. 10 Hirschberg[4], Silesia 3½ A.M. a brilliant meteor; exploded like thunder. (→ patrz Hirschberg 1834)
1835. Jan. 12 Breslau fireball.
1835. June 13 Königsberg[3] W. to E. a reddish fireball. (→ patrz Königsberg 1835)
1836. Oct. 18 Breslau large short tail; no noise. (→ patrz Wrocław 1836)
1836.? Nov. 22 Silesia atmospheric explosion. (→ patrz Śląsk 1836)
1837. Aug. 29 Upper Silesia slow with reddish tail. (→ patrz Śląsk 1837)
1838. Jan. 2 Breslau large N.E to S.W streak 2' cast shadows; blue, red. (→ patrz Wrocław 1838)
1841.* Dec. 5 Goldberg[5], Silesia = full moon S.W. to N.E. 1' lighted up all the sky; bluish; detonation?. 6.45 P.M. Silesia, Hirschberg, Breslau, Oderberg, Lukenwald, and other places. In bursting, fell into many stars equal 1st mag. in size. Intense light; some heard a report. (→ patrz Śląsk 1841)
1842. Aug. 5 Silesia? large N.W. to S.E. 8.20 P.M. moved parallel to horizon about 4° high; tailed. Seen by Boguslawski, probably at Breslau; had a smoke-like tail; twilight; burst in 10", leaving a black smoke which slowly ascended, broke up and vanished. Baumhauer, in his Catalogue, refers to the stone-fall same day at Harrowgate. (→ patrz Śląsk 1842 Aug)
1842.* Oct. 23 Silesia, &c. large S. to E. 90° in 3" brightest at first; sparks; detonation; 8½ P.M. All over Silesia; long rumbling sounds in the air afterwards. (→ patrz Śląsk 1842 Oct)
1844. Sept. 5 Overall, Silesia very large E. to W. 8", slow nearly horizontal; reddish streak; conical. At Hirschberg; horizontal; slow; E. to W.; like a wine-decanter; greenish-yellow tail; of 4' or 6' in width; brilliant. Also seen at Posen; must have been very high up; detailed accounts sent in from 35 places; burst into several bright stars, which vanished, leaving only a reddish streak; at Breslau, like a large bright lamp; moved in a curved arc of 50° in length; tail 1½° long. (→ patrz Śląsk 1844)
1846. Mar. 31 Upper Silesia quick bright silvery; short tail. (→ patrz Śląsk 1846 Mar)
1846. Oct. 24 Silesia; many places ditto 6.45 P.M. burst into small sparks; no noise; left a small dark cloud for 2'. (→ patrz Śląsk 1846 Oct)
1846. Nov. 18 Breslau, and other places like a fiery serpent; no noise. Silesia. Left a bright cloud for 10", composed of three parts. Many places in Silesia. (→ patrz Wrocław 1846)
1847. Nov. 7 Trebnitz[6], Silesia slow bright fireball. (→ patrz Śląsk 1847)
1847. Dec. 13 Breslau streak 6 or 7" tail 4° long; rapid; serpentine movement. (→ patrz Wrocław 1847)
1848. Mar. 8 Breslau straight down. 1847?.
1848. May 19 Silesia large bolide; or 20th May.. (→ patrz Śląsk 1848)
1850. Apr. 21 Breslau 25" or 30" bright meteoric light, increasing and decreasing; burst as it sank below the horizon. (→ patrz Wrocław 1850)
1852. Jan. 3 Cracow ditto. [bolide.]
1852. Sept. 28 Silesia; Breslau large ┴ down 8¾ A.M. seen over all Silesia; tailed; during sunshine; no noise. (→ patrz Śląsk 1852 Sep)
1852. Dec. 9 Cracow ditto. [fireball.]
1852. Dec. 11 Germany detonating meteor. See Supplement. (→ patrz Niezidentyfikowane 1852 i 1861)
1853. Feb. 14 Cracow ditto. [fireball.]
1853. Oct. 26 Pomerania large left a spiral trail.
1858.? Aug. 4 Berlin, Stettin[7], &c. 6" fireball; detonation?. Seen also at Münster and Oderberg. See Buchner's work, pp. 171 and 181. This meteor is said to have twice changed its direction each time of its apparent bursting, and sending out reddish-coloured sparks.

Lokalizacja

<div class="GooglePlace" style="-moz-box-shadow: 4px 4px 4px #CCC; -webkit-box-shadow: 4px 4px 4px #CCC; box-shadow: 4px 4px 4px #CCC;; width:Błąd w wyrażeniu – nierozpoznane słowo „px”px">

* W 2018 roku Google zmieniło zasady działania apletu, mapa może wyświetlać się niepoprawnie (pomaga Ctrl+F5); więcej → Szablon:GEMap-MyWiki

</div>


Bibliografia

Historyczne doniesienia o bolidach i prawdopodobnych spadkach meteorytów
  • Baumhauer Eduard Hendrik von, (1845), Ueber den muthmasslichen Ursprung der Meteorsteine, nebst einer Analyse des Meteorstein, welcher am 2. Juni 1843 in der Provinz Utrecht gefallen ist, Annalen der Physik, 66, Bd. 142, 1845, s. 465-503.[8] Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    .
  • Boguslawski Georg von, (1854), Zehnter Nachtrag zu Chladni's Verzeichnisse der Feuermeteore und herabgefallenen Massen (Wien 1819), Annalen der Physik, IV, 90 uzupeł. (ergänzungsband), 1854, s. 1-155. Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    .
  • Boguslawski Georg von, (1854a), Zehnter Nachtrag zu Chladni's Verzeichnisse der Feuermeteore und herabgefallenen Massen (Wien 1819) (Schluss von S. 155.), Annalen der Physik, IV, 90 uzupeł. (ergänzungsband), 1854, s. 353-456. Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    .
  • Buszczyński Bolesław, (1887), O niektórych zjawiskach jasnych meteorów czyli kul ognistych lub bolidów. Napisał Bolesław Buszczyński, asystent obserwatorium astronomicznego w Krakowie. Kosmos, 12, Lwów 1887, s. 85-87, (Sect. Rozpr. Nauk), s. 103-106. Plik DjVu
  • Czajka Wiesław, (2011), Weryfikowanie XIX-wiecznych katalogów spadków (Verification Catalogues of Meteorites and Firaballs from XIX Century). Acta Societatis Metheoriticae Polonorum, Roczniki Polskiego Towarzystwa Meteorytowego, vol. 2, 2011.
  • Greg R. Philips, Esq., F.G.S., (1861), A Catalogue of Meteorites and Fireballs, from A.D. 2 to A.D. 1860[9], Report of the British Association for the Advancement of Science (B.A.A.S.), 30th Meeting (1860), London 1861, s. 48-120.[10] Źródło: MeteoriteHistory.info; plik DjVu; plik PDF; wersja full-HTML (h) (str. tytułowa).
  • Kämtz Ludwig Friedrich, (1836), Lehrbuch der Meteorologie. Dritter Band, Halle, 1836. O bolidach. Plik PDF.
  • Klein Hermann Joseph, (1904), Jahrbuch der Astronomie und Geophysik. Enthaltend die wichtigsten Fortschritte auf den Gebieten der Astrophysik, Meteorologie und physikalischen Erdkunde, XIV. Jahrgang 1903, Eduard Heinrich Mayer, Leipzig 1904. Plik DjVu (str. tytułowa).
  • Łaszkiewicz Antoni, (1936), Meteoryty, rozdz. w: Mineralogia, Bibl. „Wiadomości Farmaceutycznych”, tom 28, Warszawa 1936, s. 193-195. Tam lista polskich meteorytów z uwzględnieniem granic przedrozbiorowych. Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    .
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1963), Meteoryty, meteory i bolidy w starożytności. Z Otchłani Wieków, r. XXIX, z. 1, 1963, s. 18-23.
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1965), O bolidach obserwowanych nad Polską – II, Acta Geophys. Polon., vol. XIII, nr 3, 1965, s. 207-215.[11] Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    .
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1969), O bolidach obserwowanych nad Polską – część IV, Acta Geophys. Polon., vol. XVII, nr 2, 1969, s. 203-209.[11] Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    .

Przypisy

  1. ^ dotyczy to szczególnie wielu zjawisk bolidów i jasnych meteorów opisanych w artykułach Pokrzywnickiego
  2. ^ boldem wyróżniono wydarzenia opisane na osobnych stronach
  3. ^ a b c niemiecką nazwę Königsberg nosiły miasta: Chojna w woj. pomorskim, Klimkovice (Klimkowice) i Królewiec
  4. ^ chodzi zapewne o Jelenią Górę (niem. Hirschberg)
  5. ^ chodzi zapewne o Złotoryję (niem. Goldberg) na Śląsku
  6. ^ chodzi zapewne o miejscowość Trzebnica (niem. Trebnitz) na Dolnym Śląsku
  7. ^ Szczecin (niem. Stettin)
  8. ^ spadek meteorytu Utrecht (syn. Blaauw-Kapel) 2 czerwca 1843 roku w Utrechcie w Holandii; chondryt zwyczajny L6, TKW 9,7 kg
  9. ^ patrz → kategoria Bolidy historyczne
  10. ^ oraz suplementy: Supplement No. II., (B.A.A.S.), 37th Meeting (1867), s. 414-430, źródło: MeteoriteHistory.info; plik DjVu; Supplement No. III., (B.A.A.S.), 39th Meeting (1869), s. 282-284, źródło: MeteoriteHistory.info; plik DjVu
  11. ^ wszystkie części: cz. 1Pokrzywnicki (1960, Acta Geophys. Polon.)
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    , cz. 2Pokrzywnicki (1965, Acta Geophys. Polon.)
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    , cz. 3Pokrzywnicki (1965, Bull. soc. amis sci. et lettres Poznan, B)
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    , cz. 4Pokrzywnicki (1969, Acta Geophys. Polon.)
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl

Zobacz również

Linki zewnętrzne

Pliki w kategorii „Bolidy historyczne”

W tej kategorii są 32 pliki z ogólnej liczby 32 plików.

Osobiste