PayPal-donate (Wiki).png
O ile nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie zamieszczonych materiałów należą do Jana Woreczko & Wadi.

(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)

Kategoria:Bolidy

Z Wiki.Meteoritica.pl

Wersja Wiki woreczko (dyskusja | edycje) z dnia 12:08, 27 sie 2026
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
0

Spis treści

Bolidy

Współczesne (od 1905 roku) bolidy i jasne meteory (wcześniejsze zjawiska tego typu są opisane w kategorii: Bolidy historyczne).

Z wielu wymienionych tu bolidów prawdopodobnie spadły meteoryty!

Ciekawostki

Najjaśniejszy zanotowany w historii przez sieci bolidowe meteoroid wszedł w ziemską atmosferę 4 grudnia 1974 roku. Otrzymał on oznaczenie EN041274 „Šumava”. Był to obiekt z roju Northern χ Orionid (bolid typu IIIB) o masie 5-100 ton, który osiągnął jasność –21,5m (jasność Słońca to ok. –26,7m)![1]


Również polska sieć bolidowa Polish Fireball Network (PFN) zanotowała rekordowe zjawisko. W nocy z 18 na 19 października 2012 roku o godz. 00:23:12 UT kamery sieci zarejestrowały bardzo jasny bolid (–14,7m; jasność Księżyca w pełni to –12,7m) należący do roju Orionid. Wszedł on w atmosferę z prędkością 68,0±0,7 km/s i zapłonął na rekordowo dużej wysokości 168,4±0,6 km! Swoją maksymalną jasność osiągnął na wysokości 77,7±1,0 km. Początkową masę meteoroidu, który wywołał tak spektakularne zjawisko, oszacowano na kilkaset gramów. Bolid otrzymał oznaczenie PF191012 „Myszyniec”.[2]

Drugim równie spektakularnym bolidem był zarejestrowany przez PFN, 31 października 2015 roku, meteor z roju Taurydów Południowych (002 STA).[3] Osiągnął on jasność ok. -15m. Zjawisko zaczęło być widoczne, gdy meteoroid znajdował się na wysokości 111 km. Meteoroid przemieszczał się na zachód z prędkością około 31 km/s. Punkt o maksymalnej jasności znajdował się w pobliżu miejscowości Okonek, na wysokości 81 km. Bolid zgasł na wysokość 56 km. Po przelocie bolidu słyszane były stłumione grzmoty. Ślad na niebie po bolidzie utrzymywał się przez niemal godzinę. Bolid otrzymał oznaczenie PF20151031 „Okonek”.[4] Był to meteoroid typu kometarnego, więc nie należało się spodziewać spadku.

Lokalizacja

* W 2018 roku Google zmieniło zasady działania apletu, mapa może wyświetlać się niepoprawnie (pomaga Ctrl+F5); więcej → Szablon:GEMap-MyWiki


Bibliografia

  • Bland Philip A., Artemieva Natalya A., (2006), The rate of small impacts on Earth, Meteoritics & Planetary Science, vol. 41(4), 2006, s. 607–631 (abstrakt). Plik doi; plik aDs.
  • Gadomski Jan, (1936), Jasne meteory nad Polską, Uranja, 1, 1936, s. 11-14. Plik DjvU.
  • Jenniskens Peter, Devillepoix Hadrien A.R., (2025), Review of asteroid, meteor, and meteorite-type links, Meteoritics & Planetary Science, vol. 60(4), 2025, s. 928-973 (abstrakt).[5][6] Plik doi.
  • Jenniskens Peter, Pilorz Stuart, Robertson Darrel, Stern Eric C., (2026), Bolide Light Curve Systematics from 75 Recovered Meteorites, Meteoritics & Planetary Science, vol. xx, 2026, ss. 44 (abstrakt).[7][8] Plik doi.
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1960), O bolidach obserwowanych nad Polską, Acta Geophys. Polon., vol. VIII, nr 3, 1960, s. 224-257.[9] Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    .
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1965), O bolidach obserwowanych nad Polską – II, Acta Geophys. Polon., vol. XIII, nr 3, 1965, s. 207-215.[9] Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    .
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1965), Sur les bolides observés en Pologne, Bulletin de la Société des Amis des Sciences et des Lettres de Poznań. Série B. Sciences mathématiques et naturelles, Livr. XVIII, Poznań 1965, s. 103-111.[9] Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    .
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1969), O bolidach obserwowanych nad Polską – część IV, Acta Geophys. Polon., vol. XVII, nr 2, 1969, s. 203-209.[9] Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    .
  • Pokrzywnicki Jerzy, (1971), O ilości spadającej na Ziemię materii kosmicznej, Acta Geophys. Polon., vol. XIX, nr 4, 1971, s. 439-444. Plik DjVu
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
  • Popova Olga, Borovička Jiří, Hartmann William K., Spurný Pavel, Gnos Edwin, Nemtchinov Ivan, Trigo-Rodríguez Josep M., (2011), Very low strengths of interplanetary meteoroids and small asteroids, Meteoritics & Planetary Science, vol. 46(10), 2011, s. 1525-1550. Plik doi.
  • Sansom Eleanor Kate, (2016), Tracking Meteoroids in the Atmosphere: Fireball Trajectory Analysis, Ph.D. thesis (dysertacja), supervisor Philip Bland, Faculty of Science and Engineering, Curtin University, 2016.[10] Plik hPDF.
  • Tymiński Z., Stolarz M., Żołądek P., Wiśniewski M., Olech A., Kubalczak T., Zaręba P., Myszkiewicz M., Polakowski K., Kosiński J.W., (2015), Meteorite search campaigns of the Polish Fireball Network, Proceedings of the International Meteor Conference, Mistelbach, Austria, August 27-30, 2015.[11] Plik PDF.
  • Tymiński Zbigniew, Żołądek Przemysław, Wiśniewski Mariusz, Stolarz Marcin, Polakowski Krzysztof, Myszkiewicz Maciej, Zaręba Paweł, Gawroński Marcin P., Suchodolski Tomasz, Olech Arkadiusz, PFN, (2019), 15 lat obserwacji – wybrane spadki meteorytów rejestrowane w PFN w latach 2004–2019 (15 years of observation – selected meteorite falls registered in the PFN in 2004–2019), Acta Soc. Metheor. Polon., 10, 2019, s. 160-167.[12] Plik ASMP.
  • Żołądek Przemysław, Wiśniewski Mariusz, Polakowski Krzysztof, (2009), Fireball over Denmark on 17 January 2009, WGN, The Journal of IMO, 37(6), 2009, s. 182-184.[13] Plik zip; plik aDs.
  • Żmija Mateusz, (2024), Skytinel – prototyp nowej kamery bolidowej all-sky (Skytinel – prototype of a new all-sky fireball camera), Acta Soc. Metheor. Polon., 15, 2024, s. 195-201.[14] Plik ASMP.
  • Żmija Mateusz, (2025), Skytinel — sieć bolidowa z perspektywy twórcy, Meteoryt, 105, 2025, s. 3-5.[14] Plik available online.

Przypisy

  1. ^ Nemtchinov I.V., Kuzmicheva M.Y., Shuvalov V.V., Golub' A.P., Popova O.P., Kosarev I.B., Borovička J., (1999), Šumava meteoroid – was it a small comet? ESRAC Conference, 1998. Plik aDs
  2. ^ Olech A., Żołądek P., Wiśniewski M., Fietkiewicz K., Maciejewski M., et al., (2013), PF191012 Myszyniec - highest Orionid meteor ever recorded, Astronomy and Astrophysics, vol. 557, 2013. Plik doi
  3. ^ rój meteorów Południowe Taurydy
  4. ^ PKiM – Jasne zjawisko nad Polską - wstępne wyniki
  5. ^ artykuł opiera się na analizie 75 meteorytów, których spadki zostały zarejestrowane przez kamery sieci bolidowych i obserwacje meteorów, pozwoliło to odtworzyć ich orbity przed wejściem w atmosferę. Autorzy porównali te orbity z orbitami asteroid w pasie planetoid oraz z wiekiem ekspozycji meteorytów na promieniowanie kosmiczne (CRE age, cosmic ray exposure age), aby ustalić ich pochodzenie i historię kolizji. Dzięki temu udało się powiązać różne typy meteorytów z konkretnymi regionami pasa asteroid, rodzinami asteroid, a w przypadku części meteorytów HED nawet z kraterami na asteroidzie Vesta! Okazuje się, że małe meteoroidy (0,1–1 m) często docierają na Ziemię innymi drogami niż większe planetoidy bliskie Ziemi (NEA)
  6. ^ artykuł został nadesłany do redakcji MaPS przed sukcesami sieci Skytinel, więc nie uwzględnia spadków: Drelów, Poświętno i Zadzim; opisano m.in. spadki: Antonin, Hradec Králové, Jesenice, Košice, Morávka, Novo Mesto, Pusté Úľany, Renchen, Ribbeck, Stubenberg, Žďár nad Sázavou; patrz → Jenniskens (2026)
  7. ^ artykuł analizuje, jak skład asteroid i typ meteorytu wpływają na jego rozpad, hamowanie i uwalnianie energii w atmosferze Ziemi. Autorzy przebadali profile jasności i prędkości 75 bolidów, dla których udokumentowano spadek meteorytów. Badanie bolidów pokazuje, że ich jasność, hamowanie i rozpad w atmosferze zależą od składu, masy, prędkości i kąta wejścia. Krzywa jasności zwykle przechodzi przez 7 etapów: (1) gwałtowne początkowe rozjaśnienie, (2) stopniowy wzrost jasności, czasem z okresowymi zmianami, (3) szybki wzrost jasności aż do plateau, (4) plateau związane z topnieniem meteoroidu, (5) rozbłyski wynikające z fragmentacji, (6) końcowy rozbłysk, czasem o innej barwie, (7) dalsze parowanie i fragmentacja aż do fazy ciemnego lotu; patrz → Bolidy (typy)
  8. ^ artykuł został nadesłany do redakcji MaPS przed sukcesami sieci Skytinel, więc nie uwzględnia spadków: Drelów, Poświętno i Zadzim; opisano m.in. spadki: Antonin, Benešov (bolid), Hradec Králové, Jesenice, Košice, Križevci, Morávka, Novo Mesto, Pusté Úľany, Renchen, Ribbeck, Stubenberg, Žďár nad Sázavou; patrz → Jenniskens (2025)
  9. ^ wszystkie części: cz. 1 – Pokrzywnicki (1960, Acta Geophys. Polon.)
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    , cz. 2 – Pokrzywnicki (1965, Acta Geophys. Polon.)
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    , cz. 3 – Pokrzywnicki (1965, Bull. soc. amis sci. et lettres Poznan, B)
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
    , cz. 4 – Pokrzywnicki (1969, Acta Geophys. Polon.)
    Źródło: Wiki.Meteoritica.pl
  10. ^ kompendium wiedzy o modelowaniu trajektorii meteoroidów w atmosferze
  11. ^ International Meteor Conference, (2015) – proceedings
  12. ^ wyniki obserwacji i poszukiwań meteorytów z bolidów: Ciechanów (PF131010), Grudziądz (PF020313), Kędzierzyn-Koźle (PF070914), Kowiesy (PF310713), Łaskarzew (EN200204), Piecki (PF120916), Stanisławów (PF310515)
  13. ^ spadek meteorytu Maribo typu CM2; prędkość wejścia meteoroidu w atmosferę oszacowano na ponad 50 km/s!
  14. ^ a b Skytinel — dynamicznie rozwijająca się sieć stacji bolidowych Skytinel; projekt zainicjowany wiosną 2024 roku i prowadzony przez Mateusza Żmiję; rozmieszczone na terenie Polski ponad 50 stacji z kamerami all-sky i kierunkowymi (stan: marzec 2026 r.), rejestruje jasne meteory i bolidy; sieć ma już swoje sukcesy: obserwacja bolidu z którego spadł meteoryt Haag i rokujący bolid SN20241025 (Grzebsk).
    • W lutym 2025 roku znaleziono okazy meteorytu Drelów spadłe z zaobserwowanego przez sieć bolidu SN20250218!
    • W sierpniu 2025 roku znaleziono fragmenty meteorytu Poświętno spadłe z zaobserwowanego przez sieć bolidu SN20250724!
    • W kwietniu 2026 roku znaleziono okaz meteorytu Zadzim spadły z zaobserwowanego przez sieć bolidu SN20260417!

Zobacz również

Linki zewnętrzne

Źródło „http://wiki.meteoritica.pl/index.php5/Kategoria:Bolidy”
Osobiste